Strona wykorzystuje COOKIES w celach statystycznych, bezpieczeństwa oraz prawidłowego działania serwisu.
Jeśli nie wyrażasz na to zgody, wyłącz obsługę cookies w ustawieniach Twojej przeglądarki.

Zgadzam się Więcej informacji

Aktualności

» jesteś tutaj: » Aktualności
Wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku

Sygn. akt II Ca 1043/17


POSTANOWIENIE
                        
Dnia 8 lutego 2018 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:    SSO  B (spr.)
Sędziowie:    SSO  E
SSO  J
Protokolant:    st. sekr. sąd. Zofia S
po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w Sopocie
z udziałem Beaty Zz
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestniczki postępowania
od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 28 września 2017 r. sygn. akt II Ns 2228/17

postanawia:

oddalić apelację.
 
UZASADNIENIE

    Wnioskodawczyni A sp. z o.o. z siedzibą w Sopocie wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po Januszu Zzu zmarłym dnia 29 stycznia 2014 roku na podstawie ustawy. Podała, iż ma interes prawny, albowiem jest wierzycielem zmarłego.

    Uczestniczka Beata Zz nie zajęła stanowiska w sprawie w zakresie stwierdzenia nabycia spadku, zaś w piśmie procesowym z dnia 1 sierpnia 2017 roku wniosła o przyjęcie od niej oświadczenia, że uchyla się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po swoim ojcu – Januszu Zz i zatwierdzenie tego oświadczenia.   

    Postanowieniem z dnia 28 września 2017 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku wniosek Beaty Zz oddalił .

Sąd ten ustalił ,że Janusz Zz, s. Józefa i Jadwigi, zmarł dnia 29 stycznia 2014 roku r. w Białymstoku. Posiadał ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Białymstoku. Ze spadkobierców ustawowych pozostawił córki Iwonę Magdalenę T i Beatę Zz. Spadkodawca nie pozostawił innych spadkobierców ustawowych. Testamentu nie sporządził. Nikt nie zrzekł się dziedziczenia po nim. Nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Sąd Rejonowy ustalił też ,ze w dniu 18 lutego 2014 roku Iwona Magdalena Zz przed notariuszem złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym Januszu Zz – nr Rep A 06/2014. Nadto, w dniu 2 lipca 2014 roku Iwona Magdalena Zz oraz Sebastian Zz działając jako przedstawiciele ustawowi małoletniego Artura Zz złożyli przed notariuszem oświadczenie w imieniu ww. małoletniego o odrzuceniu spadku po Januszu Zz –  nr Rep. A 71/2014. Spadkodawca nie pozostawił testamentu .Zmarły posiadał zadłużenie względem wnioskodawczyni  .

Z dalszych ustaleń Sądu Rejonowego wynikało ,że Beata Zz mieszka w Białymstoku przy ul. C. Nie utrzymywała kontaktów  z Januszem Zz z uwagi na fakt nadużywania przezeń alkoholu. Niemniej jednak dowiedziała się o śmierci ojca w dniu śmierci spadkodawcy (wyjaśnienia uczestniczki Beaty Zz – k. 66). W ocenie Sądu I instancji Beata Zz nie dochowała  należytej staranności w ustaleniu  spadku , czy w spadku pozostały długi i nie złożyła we własnym imieniu oświadczenia w przedmiocie nabycia lub odrzucenia spadku w ustawowym terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania.

Oceniając wniosek Beaty Zz o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu  Sąd Rejonowy wskazał ,że zgodnie z art. 1019 § 1 k.c. jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:
    1)     uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
    2)     spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
§ 2. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.
§ 3. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez Sąd.

Sąd Rejonowy zwrócił uwagę że w  wypadkach biernego zachowania się spadkobiercy skuteczne uchylenie się od skutków nie złożenia oświadczenia w terminie powoduje wyłączenie działania fikcji prostego przyjęcia spadku, wynikającej z art. 1015 § 2 zdanie pierwsze k.c. lub w konkretnych okolicznościach, z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 zdanie drugie k.c.). Wskazał, iż podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły (art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 § 1 zdanie pierwsze i § 2 k.c.). Błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego. Wskazał przy tym, że poprzestanie na pozbawionym jakichkolwiek konkretnych podstaw przypuszczeniu dotyczącym stanu majątku spadkowego nie może być uznane za błąd istotny, lecz za lekkomyślność, która nie stanowi podstawy uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia (nie złożenia oświadczenia) woli na podstawie przepisów o wadach oświadczenia woli.   Podkreślił, iż podstawę tezy o niedołożeniu należytej staranności  powinna stanowić ocena uwzględniająca konkretne okoliczności sprawy, nieodzowna do ustalenia, jakich aktów staranności można byłoby wymagać od strony.

Wskazując na powyższą interpretację przepisów Sąd Rejonowy uznał ,że   żądanie uczestniczki postępowania Beaty Zz nie zasługiwało na uwzględnienie.

W ocenie Sądu I instancji materiał dowodowy zgromadzony w sprawie bezsprzecznie dowodzi braku dołożenia przez ww. elementarnej staranności w  zakresie ustalenia rzeczywistego stanu majątku spadkowego. Sąd Rejonowy podkreślił, iż uczestniczka postępowania na rozprawie w dniu 21 września 2017 roku stwierdziła bowiem wprost, iż „praktycznie nic nie robiła, aby ustalić, że ojciec ma zobowiązania”. Powyższa postawa Beaty Zz przedstawia, w ocenie Sądu Rejonowego, zakres jej aktywności ukierunkowanej na uporządkowanie stanu prawnego w związku ze śmiercią spadkodawcy i ustalenie czy spadkodawca pozostawił zobowiązania. Sąd I instancji uznał, iż przedmiotowe oświadczenie stanowi wyraz nie podjęcia przez uczestniczkę postępowania choćby podstawowych czynności w zamiarze zabezpieczenia swoich praw na skutek otwarcia spadku po Januszu Zz i co za tym idzie brak jest  przesłanek świadczących o tym, iż ewentualny błąd w jakim pozostawała ww. mógł być usprawiedliwiony okolicznościami sprawy. Wskazał ,że nie można bowiem stracić z pola widzenia, iż jedynie odpowiednia postawa spadkobiercy wyrażająca się w poczynieniu konkretnych działań zmierzających do ustalenia majątku spadkowego, otwiera potencjalną drogę do rozważania możliwości zastosowania instytucji z art. 1019 § 1 k.c.  Sąd Rejonowy przytoczył  zeznania świadka Iwony Magdaleny Trzaski  – siostry wnioskodawczyni, która wskazała, że zawiadomiła siostrę  o złożonym przez nią oświadczeniu o odrzuceniu spadku po ojcu i podała, że wolała się zabezpieczyć, bowiem ojciec nadużywał alkoholu, nadużywał od dawna  od ich dzieciństwa. Po śmierci matki więcej pił. Nie płacił czynszu za mieszkanie, z którego ostatecznie został eksmitowany, zamieszkał u babci . Wskazała, że mówiła siostrze, że odrzuciła spadek w imieniu własnym i dzieci, wydawało się jej, że siostra to zrozumiała i zrobi to samo.

Sąd Rejonowy zwrócił uwagę na to ,że w sprawie II Ns 2743/14  zawiadomienie  o odrzuceniu spadku  przez małoletniego Artura T i Katarzynę Zz skierowane do wnioskodawczyni Beaty Bożeny Zz na adres pod którym mieszka do chwili obecnej ( Białystok ul.  A ) wróciło z adnotacją nie podjęto w terminie. Również z akt sprawy II Ns 738/14  wynika, że wnioskodawczyni została powiadomiona przez sąd o odrzuceniu spadku przez  Iwonę M Zz i zawiadomienie pokwitowała osobiście 20.03.2014 r. , ale nie podjęła żądnych działań w sprawie.

W ocenie Sądu Rejonowego akcentowana przez Beatę Zz błędna interpretacja stanu prawnego obowiązującego w chwili śmierci Janusza Zza nie może być w żadnym zakresie podstawą uwzględnienia wskazanego żądania.

Mając na względzie powyższe, Sąd Rejonowy oddalił wniosek na podstawie art. 1019 § 2 kc .
Apelację od powyższego postanowienia złożyła uczestniczka postępowania Beata Zz.
Zaskarżyła ona postanowienie w całości i zarzuciła mu:
I.            sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zgromadzonego materiału polegającą na nieuprawnionym przyjęciu, że uczestniczka:
               a)     okazała brak elementarnej staranności w zakresie ustalenia rzeczywistego stanu majątku spadkowego, mając na uwadze wszystkie okoliczności sprawy- które wskazywały na brak kontaktu ze spadkodawcą, z uwagi na jego naganne zachowanie, co uzasadnia brak wiedzy w o posiadanych przez niego zobowiązaniach, tym bardziej , że rodzona siostra nie informowała jej o wszystkich faktach w tym o nieregulowaniu przez ojca opłat i orzeczonej eksmisji,
             b)    na etapie stwierdzenia praw do spadku miała obiektywną możliwość i była w stanie określić przedmiot (pasywa i aktywa) spadku w sytuacji, gdy czynność ta możliwa jest dopiero na etapie działu spadku, a uczestniczka nie miała wiedzy, iż wartość spadku jest inna niż zerowa,
              c)    dysponowała tożsamą wiedzą o sposobie życia spadkodawcy oraz hipotetycznej wartości pozostałego po nim spadku, co siostra, w sytuacji gdy uczestniczka nie mieszkała w jego pobliżu i nie była naocznym świadkiem, postępowania i zachowań ojca po śmierci matki,
             d)        miała możliwość ustalenia i zidentyfikowania instytucji finansowej która przekazała ojcu środki finansowe w sytuacji gdy spadkodawca nie posiadał zdolności finansowej, która mogła zabezpieczyć zwrot zaciąganych przezeń zobowiązań finansowych,
             e)    nie pozostawała w usprawiedliwionym błędzie co do skutków prawnych złożonego przez siostrę i jej dzieci oświadczenia o odrzuceniu spadku, w sytuacji gdy zabezpieczenie o którym wspominała jej siostra w jej świadomości, miało odnieść skutek także wobec niej,
II.        Naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść skarżonego postanowienia to jest art. 233    § 1 k.p.c., wobec odstąpienia od dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego, co wyrażało się nieuwzględnieniem, że Beata Zz jest ofiarą ojca alkoholika, który na nią nie łożył i nie utrzymywał kontaktu, co przełożyło się na Jej postępowania i decyzje po Jego śmierci. Obciążenie długami spadkodawcy - jest w takiej sytuacji społecznie niesprawiedliwe i nieakceptowane. Nadto przez nieuwzględnienie wykształcenia i sytuacji finansowej uczestniczki - której nie było stać na pomoc prawną oraz nie była w stanie prawidłowo pojąć swojej sytuacji związanej ze śmiercią ojca.
III.    naruszenie prawa materialnego a to:
    a)    art. 1019 § 1 i § 2 k.c. polegającą na jego błędnym zastosowaniu, skutkującym nie zatwierdzeniem uczestniczce złożenia skutecznego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu, w sytuacji wykazania podstaw do tego .
    b)    art. 88 § 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy uzasadniony błąd w którym pozostawała uczestniczka został przez nią wykryty dopiero na etapie postępowania sądowego, uprawniał ją do skutecznego uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia woli
    c)    art. 5 k.c. poprzez oddalenie wniosku w realiach faktycznych sprawy, w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie to pozostaje w niezgodzie z zasadami współżycia społecznego tj. ciężarem konieczności dziedziczenie spadku po ojcu, który nigdy nie interesowała się życiem i losem uczestniczki, a dodatkowo wierzytelność w oparciu o którą wnioskodawca złożył wniosek o stwierdzenie praw do spadku została udzielona osobie, która nie posiadała zdolności kredytowej oraz majątku który by ją zabezpieczał,
Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 386 k.p.c. wnoszę o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez: zatwierdzenie uchylenie się przez Beatę Zz od skutków prawnych niezłożenia w terminie ustawowym oświadczenia o odrzucenia spadku po Januszu Zzu,

SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE:

Apelacja uczestniczki postępowania jako niezasadna podlega oddaleniu. Wbrew jej zarzutom sąd poczynił ustalenia faktyczne mające odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie , dokonał też oceny dowodów nie uchybiając zasadzie wszechstronności wyrażonej w art. 233§1 kpc , nie dopuścił się również naruszeń prawa materialnego wskazanych w apelacji . Sąd Okręgowy poczynione ustalenia faktyczne w całości podziela i przyjmuje za własne . Godzi się też z oceną sądu I instancji , iż w okolicznościach tej sprawy uczestniczka postępowania wykazała brak elementarnej staranności w zakresie ustalenia rzeczywistego stanu majątku spadkowego. Do całkowicie zasadnej oceny Sądu Rejonowego dodać należy ponadto , iż wniosek podlegał oddaleniu również i z tej przyczyny , że uczestniczka uchybiła terminowi z art. 88§2 kc , bowiem złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku po upływie roku od wykrycia błędu.

Przechodząc do poszczególnych zarzutów apelacji wskazać należy ,że bezczynności uczestniczki w zakresie ustalenia , czy w spadku nie pozostały długi , nie może usprawiedliwić brak kontaktu ze spadkodawcą z uwagi na nadużywanie przez niego alkoholu . Ojciec uczestniczki zamieszkiwał bowiem z jej babcią , z którą uczestniczka miała kontakt i od której dowiedziała się o śmierci ojca w dniu jego śmierci. Uczestniczka rzadko widywała ojca , rzadko się z nim spotykała z uwagi na jego alkoholizm, nie mniej jednak chociażby wiedza ,że ojciec pije, za życia matki nie czynił opłat , powinien wzbudzić w niej  obawy co do stanu spadku. Obawy te powinny się tym bardziej pojawić w momencie , gdy siostra Iwona Magdalena Zz poinformowała skarżącą o tym , iż odrzuciła spadek w imieniu swoim i małoletnich dzieci . Zasadnie Sąd Rejonowy wskazał też , iż sąd spadku dwukrotnie przesyłał na adres uczestniczki w 2014 roku zawiadomienie o odrzuceniu spadku przez jej siostrę oraz przez jej dzieci . O ile uczestniczka nie miała świadomości o długach w spadku lub o krokach prawnych , jakie w takich okolicznościach należy podjąć , to po informacji od siostry i po zawiadomieniach sądu nic nie stało na przeszkodzie , aby podjąć czynności takie , jak siostra. Brak jest też wątpliwości ,że w dniu 7 grudnia 2015 roku uczestniczka postępowania dowiedziała się w sposób pewny o długach ojca . W tym dniu bowiem pokwitowała odbiór pisma z kancelarii prawnej reprezentującej Asekurację spółkę z o.o. z siedzibą w Sopocie z dnia 3.12.2015 informującego   o roszczeniach z tytułu umowy pożyczki zawartej przez Janusza Zza ze Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo –Kredytową im. F. Stefczyka z siedzibą w Gdyni i o swojej odpowiedzialności z tego tytułu wobec odrzucenia spadku przez pozostałych spadkobierców. Powyższe fakty stoją w sprzeczności z twierdzeniami apelacji , iż  uczestniczka na etapie stwierdzenia nabycia spadku nie miała możliwości określić przedmiotu spadku , że nie dysponowała taka samą wiedzą jak siostra mieszkająca bliżej ojca , że w końcu nie miała możliwości zidentyfikowania instytucji finansowej , która udzieliła ojcu pożyczki z uwagi na brak zdolności zabezpieczenie tejże przez spadkodawcę. Brak jest też przesłanek, szczególnie w świetle zeznań siostry , by uznać iż uczestniczka miała jakiekolwiek podstawy , by sądzić ,że złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez siostrę i jej dzieci odniesie skutek również w stosunku do niej. Gdyby zaś nawet tak było , to i tak błąd co do prawa nie umożliwia uchylenia się od skutków braku złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku .

Nie można też zarzucić Sądowi Rejonowemu naruszenia art. 233§1 kpc poprzez to , że nie uwzględnił on ,iż uczestniczka jest ofiarą ojca alkoholika , co przełożyło się na jej postępowanie i decyzje po jego śmierci. Zarzut ten nie może odnieść skutku , powyższych twierdzeń nie można bowiem zakwalifikować jako  takiej wady oświadczenia woli / a raczej braku oświadczenia woli / , o jakiej mowa w art. 1019 §2kc tj.  błędu lub groźby . Tym samym Sąd Rejonowy nie naruszył prawa materialnego w postaci art. 1019 §1 i 2 , gdyż Beata Zz nie wykazała , by nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie  pod wpływem błędu . Sąd Rejonowy nie dopuścił się też naruszenia art. 88§2 kc bowiem wbrew twierdzeniom apelującej dowiedziała się ona o długu ojca w sposób pewny już w dniu 7 grudnia 2015 roku , a nie dopiero w trakcie niniejszego postępowania sądowego. W tym dniu bowiem  pokwitowała odbiór pisma z kancelarii prawnej reprezentującej Asekurację spółkę z o.o. z siedzibą w Sopocie z dnia 3.12.2015 informującego   o roszczeniach z tytułu umowy pożyczki zawartej przez Janusza Zza ze Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo –Kredytową im. F. Stefczyka z siedzibą w Gdyni i o swojej odpowiedzialności z tego tytułu wobec odrzucenia spadku przez pozostałych spadkobierców. Powyższe oznacza ,że nawet przyjmując , iż do dnia 7 grudnia 2015 roku uczestniczka pozostawała w błędzie tzn. nie miała wiedzy o rzeczywistym stanie spadku , jej prawo  do uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie wygasło z upływem 1 roku od wykrycia błędu czyli z dniem 7 grudnia 2016 roku . Tymczasem wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku został złożony w dniu 1 sierpnia 2017 roku .

W niniejszej sprawie uczestniczka postępowania nie może się też uchronić od oddalenia wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu powołując się na zasady współżycia społecznego . Uczestniczka wskazuje , iż ojciec nadużywał alkoholu , nie interesował się jej życiem i losem i odziedziczenie po nim długów wywołuje w niej poczucie krzywdy. Wskazuje przy tym , iż pożyczka została udzielona ojcu , pomimo nie posiadania przez niego zdolności kredytowej i majątku , który by ją zabezpieczał. Choć subiektywne poczucie krzywdy przez uczestniczkę jest zrozumiałe , a podobne konsekwencje , które dotykały spadkobierców dostrzeżone zostały przez ustawodawcę, który zmienił przepis zawarty § 2 art. 1015 kc , to zmiana ta dotyczy jedynie spadków otwartych od dnia 18.10.2015 roku . Od tej daty uznaje się bowiem, że brak oświadczenia spadkobiercy w ciągu 6 miesięcy  od dnia , w którym dowiedział się o tytule swego powołania jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Janusz Zz zmarł w dniu 29.01.2014 roku , a zatem do konsekwencji nie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku stosuje się przepisy sprzed zmiany tj. brak oświadczenia spadkobiercy w ciągu 6 miesięcy  od dnia , w którym dowiedział się o tytule swego powołania jest jednoznaczny z przyjęciem spadku wprost.  W skład spadku wchodzą pasywa i aktywa,  a  spadkobiercy nabywają spadek jako ogół praw i obowiązków zmarłego . Zgodne z zasadami współżycia społecznego jest wywiązywanie się z  zobowiązań niezależnie od źródła ich powstania.

Mając powyższe na uwadze i uznając  , że do niezłożenia oświadczenia   o odrzuceniu spadku doszło wskutek braku staranności po stronie uczestniczki postępowania apelację oddalono na mocy art. 385 kpc w zw. z art. 13§2 kpc.



postępowanie spadkowe odrzucenie spadku

prowadzenie spraw spadkowych adwokat Białystok

oświadczenie o odrzuceniu spadku po terminie

pomoc prawna w sprawach spadkowych




 

data publikacji: 2018-03-07 14:18:48
Powódka wniosła o zasądzenie od  pozwanej kwoty 6.978,44 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 12 grudnia 2017 roku do dnia zapłaty. Ponadto wniosła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Roszczenie oparte było na zdarzeniu - uchyleniu postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności na powódkę, w sytuacji, gdy strona pozwana - uprzednio wyegzekwowała należność, pomimo niewłaściwej klauzuli wykonalności. Sąd uznał, że  podstawa do wyegzekwowania roszczenia nie odpadła - i oddalił powództwo w całości. 
W przedmiotowej sprawie - Nadleśnictwo wystąpiło z pozwem o zapłatę z tytułu bezumownego korzystania z lasu. Pozwany przedstawiał argumentację, że umowa jaka została zawarta - miała służyć jedynie zabezpieczeniu interesów na czas, do kiedy strony dokonają zamiany nieruchomości. W sprawie wypowiadał się biegły, ustalając stawkę czynszu - w kontekście odszkodowania za bezumowne korzystanie. Sąd powództwo uwzględnił w całości.