Strona wykorzystuje COOKIES w celach statystycznych, bezpieczeństwa oraz prawidłowego działania serwisu.
Jeśli nie wyrażasz na to zgody, wyłącz obsługę cookies w ustawieniach Twojej przeglądarki.

Zgadzam się Więcej informacji

Prawnik radzi

» jesteś tutaj: » Dla klienta » Prawnik radzi
Skarga kasacyjna RPO w sprawie o naruszenie dóbr osobistych

Rzecznik praw obywatelskich                        Warszawa, 15.01.2016

                                                   Sąd Najwyższy w Warszawie
                            Izba Cywilna
                            Plac Krasińskich 2\4\6
                            00-951 Warszawa

Za pośrednictwem            
Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
                            I Wydział Cywilny
                            Ul.Mickiewicza 5
                            15-950 Białystok

Sygn. Akt I ACa \15
Powód:     xxxx
       
        15 – 727 Białystok

Pozwany: xxxx Spółka z o.o. w Warszawie
        Ul. xxx 45
        02-672 Warszawa
        Reprezentowana przez radcę prawnego
        Kxxxx
        

        Skarga kasacyjna Rzecznika Praw Obywatelskich

Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia  czerwca 2015 r. w sprawie z powództwa xxxx  przeciwko xxx Spółce  z o.o. w Warszawie o ochronę dóbr osobistych i zapłatę (sygn. I ACa /15).

    Na podstawie przepisu art.14 pkt 8 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich ( Dz. U. z 2014 r., poz. 1648 ze zm.) w związku z art. 398 1 k.p.c. i art. 398 2 k.p.c.

                Zaskarżam powyższy wyrok

W części objętej punktem 1 tego wyroku oddalającym apelację w zakresie roszczenia niemajątkowego opisanego w punkcie II.2 b apelacji, tj. zobowiązania pozwanego do opublikowania na swój koszt w terminie 3 dni od daty prawomocności orzeczenia na okres 7 dni na stronie internetowej www.xxxa.pl w zakładce regionalnej miasta Xxxa oraz równolegle na stronie głównej ww. strony obramowanego oświadczenia o rozmiarze nie mniejszym niż 1/8 ekranu- strony wraz ze zdjęciem powoda o następującej treści: „ xxx Sp. Z o.o. oświadcza, że publikowanie na stronie internetowej www.xxx.pl od dnia 19 listopada 2008 r. informacji o poszukiwaniu Pana Xxxa Xxx listem gończym, opatrzonej tytułem :”Tak wygląda zabójca z ulicy Xxxej” było bezprawne i naruszało jego dobra osobiste , tj. wizerunek i godność i za to przepraszam”, a także w części objętej  punktem II zaskarżonego wyroku.

    Na podstawie art. 398 1 pkt 1 k.p.c. wyrokowi w zaskarżonej części zarzucam:
I.    naruszenie przepisu art. 13 ust.1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. 1984, Nr 5, poz, 24 ze zm.) w związku z art. 24 ust. 1 k.c. przez błędną wykładnię i uznanie, że wprawdzie naruszono dobro osobiste powoda (dobre imię), ale naruszenie nie miało charakteru bezprawnego, z uwagi na działanie w obronie społecznie uzasadnionego interesu przez pozwanego, który nazwał powoda „zabójcą”, mimo, że nie doszło wówczas jeszcze do wydania orzeczenia w I instancji;

II.    naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 k.c. przez stwierdzenie, że sąd nie mógł odnieść się do innych żądań (niemajątkowych) powoda, wskutek stwierdzenia, że skarżący nie wniósł konkretnego żądania, by informacje dotyczące jego osoby zostały sprostowane poprzez dodanie informacji odsyłającej, a jedynie jako bezzasadne ocenił żądania powoda usunięcia artykułu z archiwum internetowego gazety.

Na podstawie art. 398 2 k.p.c powyższemu wyrokowi w zaskarżonej części zarzucam także  naruszenie przepisu art. 47 Konstytucji RP gwarantującego każdemu prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym w związku z konstytucyjnie zagwarantowanym w przepisie art. 42 ust. 3 Konstytucji domniemaniem niewinności.

    Na podstawie art. 398 § 2 k.p.c. w zw. Z art. 398 § 1 pkt k.p.c. wnoszę o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powodu wystąpienia w sprawie istotnego zagadnienia prawnego – czy art. 13 ust. 1 Prawa prasowego zakazujący wydawania opinii co do rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym przed wydaniem orzeczenia w pierwszej instancji, znajduje zastosowanie także w postępowaniu przygotowawczym?

Na podstawie art. 398§ 1 pkt 3 k.p.c.  i w zw. z art. 398  1 k.p.c. wnoszę o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.


                UZASADNIENIE


    Powód Xxx Xxx wniósł o zobowiązanie pozwanego „xxe” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie do usunięcia naruszającego jego dobra osobiste artykułu na stronie internetowej www.wxxx.pl publikowanego od dnia 19 lipca 2008r., zatytułowanego „ Tak wygląda zabójca z ulicy Xxxej”, w terminie 3 dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia oraz o zobowiązanie  pozwanego do opublikowania na swój koszt, w terminie 3 dni od daty prawomocności orzeczenia, na okres 7 dni na stronie internetowej www.xxx.pl w zakładce regionalnej miasta Xxxa oraz równolegle na stronie głównej ww. strony obramowanego oświadczenia o następującej treści: „Zxxx” Sp. z o.o. oświadcza, że publikowane na stronie internetowej  www.xxx.pl od dnia 19 listopada 2008 r. informacje o poszukiwaniu Xxxa Xxx listem gończym, opatrzonej tytułem „Tak wygląda zabójca z ulicy Xxxej” było bezprawne i naruszało jego dobra osobiste , tj. wizerunek i godność i za to przeprasza”. Nadto, powód wniósł o zobowiązanie pozwanego do opublikowania na swój koszt, w terminie 3 dni od daty prawomocności orzeczenia, jednorazowego oświadczenia w weekendowym wydaniu papierowym Gazety Xxxnej – wydania xxxyńskiego na pierwszej stronie w rozmiarze nie mniejszym niż 1/10, wraz ze zdjęciem powoda, obramowanego świadczenia o następującej treści: „ Zarząd Media Regionalne Sp. z o.o. oświadcza, że publikowanie na stronie internetowej www.xxx.pl od dnia 19 listopada 2008 r.  informacje o poszukiwaniu Xxxa Xxx listem gończym, opatrzonej tytułem „Tak wygląda zabójca z ulicy Xxxej” było bezprawne i naruszało jego dobra osobiste , tj. wizerunek i godność i za to przeprasza”. W zakresie roszczenia majątkowego powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 25.000zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, płatnych na jego rzecz w ciągu 7 dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia , wraz z odsetkami w wysokości ustawowej od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenie kwoty 30.000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej na następujący cel społeczny: Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

    W sprawie bezspornym było, iż powód dokonał naruszenia czynności narządu ciała Jana Xxxkiego z dnia 30 na 31 października 2008 r. Bezspornym było, iż pokrzywdzony zmarł, a w toczącym się śledztwie powód stanął pod zarzutem spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego, w wyniku którego doszło do śmierci pokrzywdzonego. Ustalono bowiem, że przyczyną śmierci Jana Xxxkiego było pęknięcie krwiaka. Taki stan faktyczny był podstawą wydania postanowienia o tymczasowym aresztowaniu powoda, a następnie – w związku z jego ukrywaniem się – zarządzenia poszukiwania listem gończym
.
    W xxxyńskim internetowym wydaniu  Gazety Xxxnej  na stronie www.xx.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20081119/REG20/958731122 w dniu 19 listopada 2009 r. ukazał się przedruk listu gończego za powodem Xxxem Xxx opatrzony tytułem: „Tak wygląda zabójca z ulicy Xxxej” i podtytułem „Xxxa. Sprawca śmiertelnego pobicia w mieszkaniu przy ulicy Xxxej w Xxxy nazywa się Xxx Xxx. Organy ścinania wypuściły za nim list gończy, gdyż mężczyzna ciągle pozostaje na wolności” wraz ze zdjęciem powoda. Po pewnym czasie artykuł został przeniesiony do archiwum, gdzie nadal można go odnaleźć. W toku prowadzonego postępowania została wydana opinia sądowo-lekarska dotycząca przyczyn zgonu Jana Xxxkiego wskazująca, iż w dniu 31 października przed pobiciem Jan Xxxki miał już krwiaka. Ustalenia te, przyczyniły się do zmiany zarzutu postawionemu powodowi, iż dnia 30 na 31 października 2008 r. w Xxxy w mieszkaniu przy ul. Xxxej działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą wziął udział w pobiciu Jana Xxxkiego w ten sposób, że Xxx Xxx zadawał mu uderzenia pięściami w głowę oraz kopiąc w głowę i klatkę piersiową spowodował powstanie obrażeń ciała w postaci obustronnych krwiaków okularowych, rany tłuczonej zewnętrznej powieki, łuku brwiowego, stłuczenia warg z ranami tłuczonymi wargi górnej, złamania trzech żeber po lewej stronie klatki piersiowej, które to obrażenia naruszyły prawidłowe funkcjonowanie jego ciała na czas powyżej 7 dni. Przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej sześciu miesięcy kary pozbawienia wolności, tj. czynu z art. 158XXXXXX 1 kk w zb. Z art.157 XXXX kk w zb. Z art. 157 1 kk w zw. a art. 64 kk. Podczas przesłuchania w dniu 16 kwietnia 2009 r. powód przyznał się do popełnienia zarzuconych mu czynów. Ostatecznie, wyrokiem z dnia 19 listopada 2009r., powód został skazany za o, że dnia 30 na 31 października 2008r. w Xxxy w mieszkaniu przy ul. Xxxej dokonał pobicia Jan Xxxkiego w ten sposób, że zadawał mu uderzenia pięściami w głowę oraz kopiąc w głowę i klatkę piersiową spowodował powstanie obrażeń ciała w postaci obustronnych krwiaków okularowych, rany tłuczonej zewnętrznej powieki, łuku brwiowego, stłuczenia warg z ranami tłuczonymi wargi górnej, złamania trzech żeber po stronie lewej klatki piersiowej, które to obrażenia naruszyły prawidłowe funkcjonowanie jego ciała na czas powyżej 7 dni, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej sześciu miesięcy kary za umyślne przestępstwo podobne. Wobec powoda za wskazany czyn orzeczono karę 2 lat pozbawienia wolności oraz – w związku ze skazaniem za czyn z przepisu art. 158§ 1 kk w zw. z art. 64 na karę jednego roku pozbawienia wolności – wymierzono karę łączną 2 miesięcy i trzech lat pozbawienia wolności. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Xxxy z dnia 25 stycznia 2010 r. w sprawie II Ka 1/10 podwyższono powodowi karę za pierwszy z czynów, za który został skazany – z art. 157§ kk w zw. z art. 64kk do 4 lat pozbawienia wolności, wymierzając łączną karę 4 lat pozbawienia wolności. Uzasadniając zmianę wymiaru kary Sąd Okręgowy wyjaśnił, iż wymierzona przez Sąd Rejonowy kara okazała się rażąco niewspółmierna do stopnia winy oraz społecznej szkodliwości popełnionych przez powoda czynów. Podkreślając jednocześnie, że Xxx Xxx był już uprzednio dwukrotnie karany za przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, a jednego z czynów dopuścił się po dwóch tygodniach od opuszczenia jednostki penitencjarnej.

    Powód łączył naruszenie swoich dóbr osobistych w postaci dobrego imienia, wizerunku i czci w związku z tytułem, jaki nosiła publikacja:” Tak wygląda zabójca z ulicy Xxxej” oraz faktem, iż publikacja jest wciąż dostępna w archiwum strony internetowej i umożliwia zapoznanie się z nią. Nadto wskazywał, iż wpisanie w wyszukiwarce Gogle hasła „xxx Xxxa” w wynikach wyszukiwania wskazuje link do strony archiwum tejże gazety. Jak wskazywał powód, możliwość zapoznania się przez inne osoby z – nieadekwatnym do postawionych mu zarzutów -  tytułem artykułu zmniejsza zdecydowanie jego szanse na rynku pracy. Jednocześnie powód nie kwestionował treści wskazanego artykułu, stanowił on bowiem przedruk danych z listu gończego.

    Sąd Okręgowy oddalił powództwo uznając, że nie doszło do naruszenia dobra osobistego. Stwierdził bowiem, że powód popełnił przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu (było to jego trzecie przestępstwo). Sprawca, popełniając przestępstwo, także dokonał naruszenia dóbr osobistych innych osób. Zadaniem Sądu pozwana nie naruszyła dóbr osobistych powoda, ponieważ zmierzała do zasygnalizowania społeczeństwu popełnienia przestępstwa i napiętnowania sprawcy, uchylającego się przed wyjaśnieniem okoliczności zajścia i od ewentualnej odpowiedzialności. To, w opinii Sądu, wyłącza bezprawny charakter tych działań, nawet po zmodyfikowaniu zarzutu stawianego powodowi.

    Sąd Apelacyjny, podzielając ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i przyjmując je za własne, nie podzielił jednak stanowiska Sądu Okręgowego odnośnie do oceny prawnej zdarzenia. Stwierdził, że nazywanie kogoś zabójcą stanowi naruszenie dobra osobistego, ale nie było to działanie bezprawne. Powołał się na cel publikacji, który miał zainteresować czytelników poszukiwaniem ukrywającego się wówczas powoda. Artykuł zatem dotyczył ważnie społecznie kwestii. Uchylenia bezprawności dopatruje się Sąd w działaniu w obronie uzasadnionego interesu społecznego. Zdaniem Sądu granicą dla swobody wypowiedzi dziennikarskiej jest staranność i rzetelność oraz zachowanie wymogów dobrej sztuki i etyki zawodowej. Powinno to skłaniać dziennikarzy do większej odpowiedzialności za słowo. Zatem nawet sam tytuł nie powinien zawierać przekłamania ani być mylący. W niniejszej sprawie jednak Sąd Apelacyjny stwierdził, że należało ocenić użycie zwrotu „zabójca” w kontekście społecznego odbioru tego pojęcia. Dlatego, tak jak stwierdziła w opinii biegła w zakresie językoznawstwa, w społecznym odbiorze pojęciem „zabójca” określany jest też człowiek, który przyczynił się do śmierci innej osoby lub spowodował czyjąś śmierć. Dlatego też tytuł: „Tak wygląda zabójca z ulicy Xxxej” jest przykładem stosowanej powszechnie interpretacji pojęcia zabójca. Nie doszło w opinii Sądu Apelacyjnego do bezprawnego naruszenia art. 12 i 13 Prawa prasowego. Z art. 13 ust.1 prawa prasowego wynika zakaz wypowiadania w prasie opinii co do rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym przez wydaniem orzeczenia w I instancji. Sąd Apelacyjny, pomijając fakt, czy przepis ten obejmuje też postępowanie przygotowawcze, stwierdził jednak, że nie widzi w sprawie naruszenia tego przepisu, ponieważ „powód formułując podstawą faktyczną pozwu, nie podnosił, iż samo opublikowanie listu gończego narusza jego dobra. Powód upatrywał naruszenia dóbr osobistych w nazwaniu go w nagłówku artykułu „zabójcą” i dalszą dostępnością artykułu na stronach internetowych archiwum  Gazety Xxxnej. (…) Skoro podstawa faktyczna nie dotyczyła zarzutu bezprawnego opublikowania listu gończego przez pozwaną, wskazywany przepis nie miał zastosowania.”

II. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich uzasadnienie Sądy Apelacyjnego, w zakresie w jakim Sąd nie dopatrzył się naruszenia art.13 ust.1 Prawa prasowego nie jest trafne.

Zgodnie z art. 13 ust.1 Prawa prasowego nie wolno wypowiadać w prasie opinii co do rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym przed wydaniem orzeczenia w I instancji. Centralnym zatem zagadnieniem umożliwiającym ocenę, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych w niniejszej sprawie jest stwierdzenie, czy publikacja treści listu gończego za sprawcą spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu ze skutkiem śmiertelnym (art. 156§ 3 K.k.), opatrzona tytułem: „Tak wygląda zabójca z ulicy Xxxej”, jest wypowiedzeniem opinii przed wydaniem orzeczenia przez sąd I instancji.

    W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny utożsamił wypowiedzenie opinii, o której mowa w art.13 ust. 1 Prawa prasowego, z publikacją treści listu gończego, nie zaś z tytułem artykułu, w którym zamieszczono informacje o liście gończym. Stwierdził mianowicie, że „powód formułując podstawę faktyczną pozwu, nie podnosił, iż samo opublikowanie listu gończego narusza jego dobra. Powód upatrywał naruszenie dóbr osobistych w nazwaniu go w nagłówku artykułu „zabójcą” i dalszą dostępnością artykułu na stronach internetowych archiwum Gazety Xxxnej . (…) Skoro podstawa faktyczna nie dotyczyła zarzutu bezprawnego opublikowania listu gończego przez pozwaną, wskazany przepis nie miał zastosowania.”

Z powyższego – bardzo xxxego – odniesienia się do treści artykułu 13 ust.1 Prawa prasowego nie wynika jednak dlaczego nazwanie powoda zabójcą nie stanowi wypowiedzenia opinii. Słusznie bowiem sama publikacja treści listu gończego ani przez powoda, ani przez Sąd Apelacyjny, nie została uznana za naruszenie art.13 Prawa prasowego. Tego typu informacje, jak słusznie podkreśla się w doktrynie, dotyczące postawienia osobie określonych zarzutów, czy to w czasie postępowania przygotowawczego, czy też w akcie oskarżenia nie może być uznane jako wypowiadanie opinii (tak: J. Sobczak,  Prawo prasowe. Komentarz, Warszawa 2008, s. 533). Zgodzić się należy zatem z tą częścią uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego, w której podaje on, że „zadaniem prasy jest nie tylko przekazywanie informacji i poglądów; także społeczeństwo ma prawo ich otrzymywania. Inaczej prasa nie mogłaby odgrywać swej ważnej roli „strażnika publicznego”. Temu właśnie służy publikacja treści listu gończego, do czego zresztą zobowiązuje redaktora naczelnego art.35 ust.2 Prawa prasowego, zgodnie z którym redaktor naczelny dziennika jest obowiązany opublikować nieodpłatnie, we wskazanym lub uzgodnionym terminie, list gończy. Przykładem wskazującym, na czym polega wykonywanie  obowiązków nałożonych przez ustawę na określone organy, może być też orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 1996 r., I ACr 271/96, w którym sąd stwierdził, że „wykonanie osobie podejrzanej o popełnienie  przestępstwa zdjęcia sygnalistycznego i umieszczenie go w albumie policyjnym nie stanowią bezprawnego naruszenia dobrego imienia i wizerunku” ( orzeczenie wraz z uzasadnieniem opublikowane w: Dobra osobiste. Zbiór orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie, opracowanie B. Gawlik, Kraków 1999, s.190 i n.). podobnie jak i w niniejszej sprawie, określona czynność została dokonana w czasie toczącego się postępowania karnego i zgodnie z obowiązującymi przepisami. Takie stwierdzenie oznacza, że nie mogło dojść do bezprawnego naruszenie dobra osobistego, skoro działanie mieściło się w granicach prawa.

    Odróżnić jednak należy wykonanie takiego obowiązku od wypowiadania przez dziennikarza opinii co do kwalifikacji czynu i rozstrzygnięcia sprawy. Sformułowanie określenia „zabójca” stanowi wyraz opinii dziennikarza co do karnoprawnej oceny popełnionego czynu i pogląd co do treści przyszłego rozstrzygnięcia ( np. odnośnie do sformułowania „zwyrodniały zabójca stanął przed sądem” – J. Sobczak, Prawo prasowe…, s. 532). Zakazaną przez art. 13 ust. 1 Prawa prasowego opinią jest subiektywne przekonanie, osąd bądź pogląd dziennikarza ( J. Sobczak, Prawo prasowe…, s. 533).

    W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że zakaz wypowiadania opinii zawarty w art. 13 ust.1 Prawa prasowego ma charakter bezwzględny, tj. nie uchyla go nawet działanie podjęte w obronie społecznego interesu, ani też przepis nie przewiduje podstawy do wydania zgody przez jakikolwiek podmiot na tego typu działanie (zob. J. Sobczak, Prawo prasowe…, s. 533; także W. Lis, [w:] W. Lis, P. Wiśniewski, Z. Husak, Prawo prasowe. Komentarz, Warszawa 2012, s. 283). Tym samym, wywody Sądu Apelacyjnego, w których doszukuje się on usprawiedliwienia dla wypowiedzenia opinii dotyczącej rozstrzygnięcia sprawy, w działaniu w obronie uzasadnionego interesu, w oparciu o zasady dziennikarskiej staranności i rzetelności opisane  w art.12 ust. 1 Prawa prasowego, są – wobec tego co wyżej wskazano na temat charakteru zakazu – nietrafne. W konkluzji należy stwierdzić, że wypowiedzenie opinii co do rozstrzygnięcia sprawy przez dziennikarza przed wydaniem wyroku w I instancji jest zatem bezprawnym naruszeniem dobra osobistego. W efekcie sąd powinien ocenić trafność roszczenia niemajątkowego wskazanych przez powoda w punktach II.2.b wniesionej apelacji.

    Tymczasem Sąd Apelacyjny, mimo że stwierdził brak bezprawności dokonanego naruszenia, odniósł się jedynie do żądania artykułu z archiwum gazety, słusznie przy tym stwierdzając, że żądanie usunięcia całego kwestionowanego artykułu z archiwum internetowego gazety jest bezzasadne. Sąd powołał się na wyrok ETPCz z 10 marca 2009 r. w sprawie 3002/03 i 2367/03 Times Newspaper LTD przeciwko Wielkiej Brytanii  oraz wyrok ETPCz z dnia 16 lipca 2013 r. w sprawie  Węgrzynowski i Smolczewski przeciwko Polsce, z których to wynika zakaz usuwania treści raz opublikowanych artykułów umieszczonych w archiwum gazet. Warto w tym miejscu przypomnieć także wyrok SN z dnia 28 września 2011 r. ( sygn. Akt I CSK 743/10), który również zajmował się kwestią dopuszczalności usunięcia z archiwum gazety materiału naruszającego dobra osobiste, wyraźnie jednak przy tym stwierdzając, że „w praktyce nie jest możliwe całkowite usunięcie publikacji w Internetu, tak samo jak nie jest możliwe w wypadku wydania papierowego”. Sąd Najwyższy podkreślił, że nie można sprowadzać sądu do roli cenzora, nakazującego „wycięcie” odpowiednich fragmentów lub nawet całego tekstu”. Jak jednak zauważył sąd, „pożądanym byłoby dodanie komentarza do artykułu na stronie internetowej informującego opinię publiczną o wyniku postępowania karnego, w przedmiocie rozstrzygnięć sądowych. W postępowaniu w niniejszej sprawie skarżący jednakże nie wniósł konkretnego żądania, by informacje te zostały sprostowane przez dodanie informacji odsyłającej”. Na funkcję i wkład archiwów internetowych w proces przechowywania i udostępniania wiadomości zwracał także uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka w powoływanych orzeczeniach (§ 59 w sprawie  Węgrzynowski i Smolczewski przeciwko Polsce). Identyczne stanowisko zajął SN w wyroku z dnia 28 września 2011 r. Nie jest zatem wykluczone, co zdaniem Rzecznika pozostaje do rozważenia przez sąd, by orzekając o bezprawnym naruszeniu dobra osobistego powoda, poddając odpowiedniej modyfikacji zgłoszone przez niego pozostałe żądania w zakresie roszczeń niemajątkowych wskazane w punkcie b apelacji nakazał umieszczenie w archiwum gazety na stronie opublikowanego artykułu link odsyłający do strony, na której znajdzie się odpowiednio ukształtowane przez sąd oświadczenie o przeproszeniu powoda. Rzecznik w tym miejscu sygnalizuje, że aktualnie po wpisaniu adresu strony wskazanej w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego, na której doszło do umieszczenia artykułu z tytułem zawierającym opinię dziennikarza, tego tytułu oraz zdjęcia powoda brak. Ta modyfikacja treści artykułu umieszczonego w archiwum przekonuje z jednej strony, że modyfikacje tego typu treści są jednak możliwe, po drugie, że przy uwzględnieniu przez sąd żądania przeproszenia powoda, fakt ten powinien być wzięty pod uwagę w zakresie kształtowania treści oświadczenia.

Rzecznik wskazuje również, że w orzecznictwie sądów ukształtowało się jednolite stanowisko co do aktywnej roli sądu w zakresie kształtowania formy i treści oświadczenia o przeproszeniu w procesie o ochronę dóbr osobistych. Jako przykład warto powołać niedawne orzeczenie Sądu Najwyższego zapadłe na skutek skargi kasacyjnej wywiedzionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich (sygn. Akt I CSK 678/13). W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy przypomniał, że „w licznych wypowiedziach judykatury, akceptowanych także w doktrynie, jednolicie przyjmuje się, że powód nie może pozostawić sądowi sformułowania treści oświadczenia o odpowiedniej treści i formie, potrzebnego do usunięcia skutków naruszenia jego dóbr osobistych (o odwołaniu nieprawdziwych zarzutów, sprostowaniu nieprawdziwych informacji, stwierdzeniu czy przyznaniu określonych faktów, wyrażeniu żalu lub przeproszeniu), które w zaproponowanej wersji podlega – zgodnie z art. 24§ 1 k.c. – osądowi sądu pod kątem jego celowości, z uwzględnieniem oceny, czy jest ono dostateczne dla uzyskania przez poszkodowanego odpowiedniej satysfakcji. Sąd orzekający powinien mieć przy tym na uwadze zarówno skalę upowszechnienia wypowiedzi naruszającej dobra osobiste, jak i dostępność dla osób, które dowiedziały się o niej oświadczenia mającego usuwać skutki naruszenia oraz adekwatność brzmienia oświadczenia do sposobu naruszenia dobra osobistego. W wyniku dokonanej oceny sąd jest uprawniony, a w pewnych sytuacjach nawet zobowiązany, w związku z dokonanymi ustaleniami i ich oceną prawną, do ograniczenia zakresu oświadczenia lub jego poszczególnych sformułowań lub ich doprecyzowanie, tak by zastosowany środek usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego był odpowiedni do rodzaju naruszonego dobra oraz rodzaju i rozmiaru jego naruszenia. W tym celu sąd może kształtować treść oświadczenia nie tylko przez uściślenie, ale także przez usunięcie pewnych sformułowań” (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1997r., II CKN 546/97, OSNC 1998, nr 7-8, poz.119, z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz 22, z dnia 7 stycznia 2005 r., IV CK 413/04, niepubl., z dnia 10 września 2009 r., V CSK 64/09, niepubl, z dnia 20 stycznia 2011 r., I CSK 409/10 niepubl.). Aktywna rola sądu powinna być nakierowana również na zapobieganie temu, by treść przeproszenia nie powodowała poszerzenia zakresu naruszeń dóbr osobistych powoda. Jeżeli więc poszkodowany precyzuje czynność potrzebną do usunięcia skutków naruszenia osobistego a sąd uzna, że nie jest ona odpowiednia do okoliczności, to władny jest, nie naruszając art.321 § 1 k.p.c., zobowiązać sprawcę naruszenia do innej czynności”.

III. Zdaniem Rzecznika w niniejszej sprawie wskutek wydania zaskarżonego wyroku przez Sąd Apelacyjny doszło do naruszenia przepisów Konstytucji, tj. art. 47 Konstytucji RP, gwarantującego każdemu prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym w związku z konstytucyjnie zagwarantowanym w przepisie art.42 ust.3 Konstytucji domniemaniem niewinności. Stwierdzenie przez sąd, że dziennikarz mógł wypowiedzieć opinię w sprawie zanim zapadł wyrok I instancji, ponieważ uczynił to działając w obronie interesu społecznego, podczas gdy przepis ten nie przewiduje tego typu przesłanki zwalniającej, jest naruszeniem przede wszystkim prawa do ochrony czci przed pomówieniami i jednocześnie narusza konstytucyjną zasadę domniemania niewinności. Już bowiem na etapie postępowania przygotowawczego dziennikarz rozstrzygnął wynik postępowania i kwalifikację prawną czynu, nie mając do tego podstawy prawnej, mylnie utożsamianej przez Sąd Apelacyjny z rzetelnością i starannością dziennikarską, w ramach których miał działać publikując artykuł.

IV. W opinii Rzecznika w niniejszej sprawie istnieje istotne zagadnienie prawne, które zgodnie z art. 398/9§1 pkt 1 k.p.c., stanowi przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne, od którego rozstrzygnięcia zależy ocena przedstawionej kwestii, jak i mającego znaczenia dla rozstrzygnięcia podobnych spraw i rozwoju prawa. Analiza pojęcia zagadnienia prawnego jako przyczyny uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, została przedstawiona w literaturze ( T. Ereciński, [w:]  System Prawa Procesowego. Środki zaskarżenia. Tom III. Cz. 2,  Warszawa 2013, s.976-978). Wskazuje się, że zagadnienie prawne powinno dotyczyć kwestii prawnej, mieć znaczenie nie tylko dla konkretnej skargi kasacyjnej, ale i dla praktyki stosowania prawa w większej ilości spraw, służyć rozwojowi określonych instytucji prawnych lub mające wypełnić istniejącą lukę w prawie, dotyczyć niejednolitej wykładni stosowanej w orzecznictwie i literaturze, a także problem będący jego przedmiotem nie powinien być poruszony czy też wyraźnie rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy (elementy charakterystyki pojęcia zagadnienie prawne przytoczone za: T. Ereciński, w:  System Prawa Procesowego…, s.976-977).

    Wskazane elementy dostrzec można w wyłaniającym się na tle niniejszej sprawy zagadnieniu prawnym, a dotyczącym odpowiedzi na pytanie, czy art. 13 ust.1 Prawa prasowego zakazujący wypowiadania opinii co do rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym przed wydaniem orzeczenia w I instancji, stosuje się także do postępowania przygotowawczego. Sądy obydwu instancji w ogóle nie wypowiedziały się na ten temat, co może sugerować, że uważają, wbrew literalnej wykładni przepisu, że przepis ten stosuje się także do postępowania przygotowawczego.

    W doktrynie kwestia ta budzi jednak wątpliwości. Istnieją w tym zakresie dwie grupy poglądów. Część autorów opowiada się za literalną wykładnią tego przepisu, z której wynika, że jedynie w postępowaniu sądowym zakaz taki obowiązuje (zob. A. Augustyniak [w:] Prawo prasowe. Komentarz, (red. B. Kosmus, G. Kuczyński, Warszawa 2011, s.216, która powołuje: S. Waltosia,  Karnoprocesowa problematyka sprawozdawczości prasowej w Polsce, [w:] D.Dolling, K.H. Gospel, S. Waltoś (red), Relacje o przestępstwach i procesach karnych w prasie codziennej w Niemczech i w Polsce, Kraków 1997, s. 36, wskazując, że „ze względu na systematykę przepisu, tj. wyraźne objęcie postępowania przygotowawczego zakresem zastosowania art. 13 ust. 2 i 3 Prawa prasowego oraz pominięcie tego etapu postępowania w art. 13 ust. 1 Prawa prasowego, przyjąć trzeba, że działanie zakazu nie rozciąga się na postępowanie przygotowawcze”. Autorka dalej stwierdza, że „należy jednak uznać, że już w czasie prowadzenia postępowania przygotowawczego niedopuszczalne jest ferowanie opinii dotyczących zakończenia przyszłego postępowania sądowego w sprawie, albowiem prowadziłoby to do zniweczenia  ochrony zapewnionej omawianym przepisem”. Dopuszcza jednak możliwość dywagacji na temat sposobu zakończenia postępowania przygotowawczego (jak wyżej, s.217). Inny autor podaje: „skoro […]zakaz [o którym mowa w art. 13 ust. 1 p.p.] dotyczy rozstrzygnięć wydanych w postępowaniu sądowym, to zaczyna obowiązywać z chwilą rozpoczęcia jurysdykcyjnego przez wniesienie aktu oskarżenia lub dokonanie czynności zastępującej akt oskarżenia (np. złożenie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania karnego). Obejmuje zatem swym zasięgiem całość postępowania przed sądem I instancji. […] Zakaz przestaje obowiązywać w chwili wydania rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji.” ( R. Koper,  Zakaz prasowej antycypacji rozstrzygnięć w sprawach karnych, PS 2007 nr 3 s. 130, wydanie elektroniczne LEX, teza nr 5). Podobnie K. Święcka, która uważa, że „zakaz wypowiadania opinii dotyczy tylko postępowania sądowego, a nie przygotowawczego, w odróżnieniu od ujawniania danych osobowych i wizerunku” ( K. Święcka,  Okoliczności wyłączające bezprawność naruszania dóbr osobistych przez prasę, Warszawa 2010, s. 316).

    Druga grupa autorów, których opinie podziela Rzecznik Praw Obywatelskich, rozciąga działanie art. 13 ust. 1 Prawa prasowego także na postępowanie przygotowawcze. Wskazać tu można przede wszystkim na stanowisko J. Sobczaka, który wskazuje, że „zakaz sformułowany w art. 13 ust. 1 pr. Pasowego należy odnieść jednak także do postępowania, przygotowawczego, aczkolwiek nie każde postępowanie przygotowawcze musi kończyć się sformułowaniem aktu oskarżenia. Nie do przyjęcia wydaje się pogląd, iż treść art. 13 ust. 1 pr. Pasowego nie obejmuje tego stadium procesu karnego. (…) Art. 13 ust. 1 pr. Pasowego ma chronić osoby podejrzanego i oskarżonego przed przedwczesnym prasowym osądzeniem oraz opinię publiczną przed nieuprawnionymi wnioskami prasy, opartymi na niepełnym materiale dowodowym..” ( J. Sobczak, Prawo prasowe. Komentarz, Warszawa 2008, s. 531). Podobnie wypowiada się I. Dobosz, która pisze, że „relacjonując przebieg postępowania przygotowawczego lub sądowego dziennikarz w żadnej mierze nie powinien przed wydaniem orzeczenia w pierwszej instancji wypowiadać opinii co do sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy (art. 13 ust. 1 pr.pras).” ( I. Dobosz [w:] Prawo i etyka w zawodzie dziennikarza,  Oficyna 2008, wydanie elektroniczne LEX rozdział 1.2. Dziennikarskie prawo do sprawozdawczości). Zdaniem W. Lisa, „momentem początkowym obowiązywania zakazu jest wszczęście postępowania przygotowawczego, a nie moment wniesienia sprawy do sądu. Przyjęcie takiego rozwiązania wydaje się uzasadnione przynajmniej z trzech powodów. Po pierwsze, z uwagi na niezbyt wysoką świadomość społeczeństwa co do poszczególnych stadiów postępowania procesowego, co w połączeniu z medialną nagonką doprowadzi do publicznego osądzenia uczestnika procesu, zanim jeszcze sprawa trafi do sądu. Po drugie, treść przepisu należy odczytywać przez pryzmat wszystkich jego elementów. Jeżeli zatem w ust. 2 mówi się o postępowaniu przygotowawczym, a w ust. 3 wśród podmiotów uprawnionych do wydania zezwolenia na opublikowanie danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie wymienia się prokuratora, to ograniczenie się do literalnego brzmienia ust. 1 i odnoszenie go jedynie do postępowania sądowego wydaje się być sprzeczne z punktu widzenia ratio legis całego założenia. Po trzecie, należy zauważyć, że już na etapie postępowania przygotowawczego niedopuszczalne jest wydawanie przesądów dotyczących zakończenia przyszłego postępowania sądowego w sprawie, ponieważ prowadziłoby to do zniweczenia ochrony omawianym przepisem ( argumentum a Maori ad minus)” (W. Lis [w:] Prawo prasowe. Komentarz,  Warszawa 2012, s. 286 – 287).

    Przytoczyć należy na końcu jeszcze jedno stanowisko za objęciem postępowania przygotowawczego zakazem wypowiadania opinii. Słusznie stwierdzono, że celem zakazu wprowadzonego w art. 13 ust. 1 Prawa procesowego jest ochrona oskarżonego „ przed przedwczesnym osądzeniem w środkach masowego przekazu. Innymi słowy, art. 13 ust. 1 rozszerza zakres działania zasady domniemania  niewinności oskarżonego poza obszar postępowania sądowego” ( B. Kordasiewicz,  Jednostka wobec środków masowego przekazu, wydawnictwo, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1991, s. 57).

    Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wnosi jak w petitum.








prowadzenie spraw o ochronę dóbr osobistych adwokat Białystok


cennik spraw cywilnych prawnik Białystok


Koszt sprawy cywilnej o zadośćuczynienie


wysokość zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego


kancelaria adwokacka Białystok
            

data publikacji: 2016-01-22 15:58:48

Zobacz także:
Ochrona dób osobistych - publikacja wizerunku osoby poszukiwanej.
Wyrok w sprawie o zaległości czynszowe. Najem lokalu od Gminy.
Pozew o ustalenie nieważności umowy. Pozorność umowy.
Wyrok w sprawie o najem i zapłatę.
Zapłata za najem, zapisy umowy najmu.
Ochrona dóbr osobistych, publikacja prasowa, powództwo o zapłatę.
Rozliczenie nakładów na nieruchomość - najem lokalu
Zadośćuczynienie i doszkodowanie z tytułu wypadku na oblodzonym chodniku.
Pozew o zapłatę za bezumowne korzystanie z lokalu.
Zapłata za czynsz, wymagalność roszczenia.
Ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za uszkodzenie samochodu
Powództwo o zapłatę - przedawniony dług.
Rozstrzygnięcie o kosztach umorzonego postępowania.
Bezpodstawne wzbogacenie - zarząd majątkiem wspólnym.
Nienalezyte wykonanie prac budowlanych - wady dzieła.
Ochrona dóbr osobistych - publikacje prasowe.
Zadośćuczynienie za śmierć siostry - dobra osobiste.
Zadośćuczynienie za śmierć rodzica - dobra osobiste.
Wyrok w sprawie o zapłatę za wady dzieła
Odszkodowanie za naruszenie dóbr osobistych w zakładzie karnym.
Powództwo o zapłatę od byłego małżonka
Podwyższenie zadośćuczynienia za śmierć wnuczki.
Wyrok w sprawie ustalenia stosunku pracy i zapłatę.
Wyrok w sprawie o naruszenie dóbr osobistych.
Odszkodowanie za śmierć członka rodziny.
Powództwo o odszkodowanie i zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych.
Powództwo o zapłatę z tytułu umowy najmu maszyny.
Odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lasu
Zapłata z tytułu umowy najmu maszyny
Egzekucja kontaktów z dzieckiem, zagrożenie nakazem zapłaty za niewykonany kontakt.
Sprawa dotyczy ustalenia wad w wykonanej umowie - strona powodowa zarzucała, ich niewłaściwe wykonanie przez pozwanego, który natomiast wywiódł pozew wzajemny za brak zapłaty za umowę.