Strona wykorzystuje COOKIES w celach statystycznych, bezpieczeństwa oraz prawidłowego działania serwisu.
Jeśli nie wyrażasz na to zgody, wyłącz obsługę cookies w ustawieniach Twojej przeglądarki.

Zgadzam się Więcej informacji

Radca Prawny

» jesteś tutaj: » Kancelaria adwokacka » Radca Prawny
W niniejszej sprawie pozwana dowiedziała się o tym, że przeciwko niej toczy się egzekucja komornicza, w oparciu o wyrok z roku 2011. Przez  6 lat - wierzyciel nie wskazał prawidłowych danych pozwanej, co spowodowało, że dopiero po tym czasie powzięła wiedzę o sprawie. Na wniosek adwokata Sąd uznał, że pozwana ma termin do złożenia sprzeciwu - który spowodował  zakończenie postępowania egzekucyjnego. W toku procesu pozwana udowodniła, że nie zamieszkiwała w lokalu, a była tam jedynie zameldowana. Taki stan rzeczy nie uprawniał Gminy do żądania odszkodowania. Sąd powództwo oddalił i zasądził na pozwaną reprezentowana przez adwokata - zwrot kosztów procesowych.
W przedmiotowej sprawie Sąd rozważał umieszczenie osoby chorej - bez jej zgody, w szpitalu psychiatrycznym. U podstaw sprawy legło zachowanie osoby chorej, która była uciążliwa dla sąsiadów i własnej rodziny,. Min. z relacji sąsiadów wynika, że nęka ona rodziny z małymi dziećmi wrzucając śmieci do ich wózków stojących na klatce schodowej, zaczepia dzieci przy szkole, wrzuca sąsiadom do skrzynek pocztowych liściki z pogróżkami, wysypuje na wycieraczki sąsiadów kolorowy brokat. Uczestniczka wyrzuca także przez okno swego mieszkania różnego rodzaju nieczystości (w tym fekalia). Wydzwania domofonem, notorycznie otwiera okna na klatce schodowej bez względu na warunki atmosferyczne, regularnie zakłóca ciszę nocną.

Sąd po zasięgnięciu opinii biegłego - uznał, że umieszczenie uczestniczki jest zasadne i celowe.

 Sygn. akt III CZP 90/15


ZAGADNIENIE PRAWNE
W sprawie o zapłatę na skutek zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 12 sierpnia 2015 r.
Czy wynagrodzenie radcy prawnego ustanowionego z urzędu, zasądzone na rzecz strony reprezentowanej przez tego pełnomocnika od strony przeciwnej, podlega podwyższeniu o podatek od towarów i usług (VAT)?
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2015 r. Sąd Rejonowy w T. oddalił wniosek pozwanej zastępowanej przez radcę prawnego z urzędu o uzupełnienie postanowienia o kosztach procesu, zawartego w wyroku z dnia 3 sierpnia 2015 r., poprzez podwyższenie zasądzonej na jej rzecz kwoty 600 zł o stawkę podatku VAT. Podstawą tego orzeczenia były następujące rozważania Sądu I instancji: pozwana, zastępowana przez pełnomocnika z urzędu, wygrała proces, a w tej sytuacji koszty procesu zostały zasądzone na jej rzecz od przeciwnika procesowego; dopiero bowiem w razie wykazania bezskuteczności egzekucji pełnomocnik z urzędu może zwrócić się do sądu o przyznanie tych kosztów zgodnie z § 17 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.). Natomiast przed stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji wynagrodzenie należne pełnomocnikowi z urzędu strony wygrywającej, pod względem procesowym należy traktować analogicznie jak wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, a więc jako element kosztów procesu (art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c.) ze wszelkimi tego konsekwencjami, w tym także możliwością zasądzenia opłaty do wysokości sześciokrotności stawki minimalnej (§ 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia). Na etapie zasądzania tych kosztów od przeciwnika nie obowiązuje bowiem przewidziane w § 15 pkt 1 rozporządzenia ograniczenie wynagrodzenia radcowskiego do 150 % stawki minimalnej. Ograniczenie to dotyczy jedynie przyznania wynagrodzenia wprost z sum budżetowych bądź przyznania ich w razie bezskuteczności egzekucji od przeciwnika procesowego w trybie § 17 rozporządzenia. Z tych względów według Sądu Rejonowego hipoteza § 2 ust. 3 rozporządzania nie obejmuje przypadków zasądzania wynagrodzenia na rzecz strony reprezentowanej przez radcę prawnego działającego z urzędu bezpośrednio od strony przeciwnej. Odmienna wykładnia byłaby nie do pogodzenia z zasadą, iż wynagrodzenie zasądzane od przeciwnika nie podlega ograniczeniu z § 15 pkt 1 rozporządzenia, gdyż w razie zasądzenia wynagrodzenia równego sześciokrotnej, stawce, nie byłoby już możliwe podwyższenie go o podatek od towarów i usług bez naruszenia § 2 ust. 2 rozporządzenia. Rozwiązanie takie zdaniem Sądu Rejonowego jest korzystne dla pełnomocnika z urzędu, który reprezentował stronę wygrywającą proces, gdyż umożliwia mu uzyskanie wynagrodzenia sięgającego 6-krotości stawki minimalnej, a więc kilkakrotnie wyższego, niż to które może zostać wypłacone bezpośrednio ze Skarbu Państwa (150 % stawki minimalnej, powiększone o podatek od towarów i usług).

Pozwana złożyła zażalenie na to postanowienie, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię tj. § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, przez nieprawidłowe przyjęcie, że jego hipoteza nie obejmuje wynagrodzenia na rzecz strony reprezentowanej przez radcę prawnego działającego z urzędu bezpośrednio od strony przeciwnej, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do uzupełnienia wyroku na podstawie art. 351 k.p.c. Wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uzupełnienie wyroku w zakresie kosztów o wartość podatku VAT.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Przy rozpoznawaniu zażalenia powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, przedstawione w sentencji niniejszego postanowienia, a sprowadzające się do rozstrzygnięcia zakresu zastosowania § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 490 ze zm., dalej powoływanego jako rozporządzenie). Zgodnie z tą regulacją w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. W ocenie Sądu Okręgowego przy jej interpretacji konieczne wydaje się rozróżnienie sytuacji, w której koszty procesu (a dokładnie wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu strony wygrywającej) zasądzone są od przeciwnika oraz sytuacji, w której koszty te pokrywa, w razie bezskuteczności egzekucji w trybie art. 122 § 1 k.p.c., Skarb Państwa. Jednolite traktowanie obu tych przypadków procesowych może bowiem prowadzić do nielogicznych rezultatów i niespójności reguł rządzących orzekaniem w przedmiocie kosztów procesu.
Nie ma wątpliwości co do tego, że koszty procesu stanowiące wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla strony, która wygrała proces, sąd zasądza na rzecz tej strony od jej przeciwnika, co potwierdza brzmienie art. 122 § 1 k.p.c. Dopiero w razie wykazania bezskuteczności egzekucji pełnomocnik ten może zwrócić się do sądu o przyznanie tych kosztów zgodnie z § 17 rozporządzenia. Dopuszczalna jest zatem interpretacja, że dopóki wynagrodzenie pełnomocnika stanowi element kosztów procesu, a więc przed stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji, jego granice określa § 2 ust. 2 rozporządzenia (od jednokrotności do sześciokrotności stawki minimalnej). Taki pogląd jest prezentowany w literaturze przedmiotu (A.Partyk, T.Partyk, Komentarz do rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Lex). W opinii Sądu Okręgowego pogląd ten jest trafny i nie powinien wzbudzać kontrowersji. Nadmienić jednak trzeba, że w praktyce orzeczniczej spotkać się można z takimi poglądami, że również w przypadku zasądzenia kosztów procesu na rzecz strony reprezentowanej przez pełnomocnika działającego z urzędu są one ograniczone do 150 % stawki minimalnej.

Na marginesie Sąd Okręgowy zauważa także istnienie jeszcze innej, powszechnie występującej, całkowicie niezgodnej z przepisami praktyki orzeczniczej polegającej na przyznawaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia od Skarbu Państwa powiększonego o podatek VAT, z pominięciem reguł rządzących rozstrzyganiem o kosztach procesu (w szczególności art.98 §1 k.p.c.), przy jednoczesnym obciążeniu przegrywającego proces przeciwnika strony zastępowanej przez pełnomocnika z urzędu obowiązkiem zwrotu wypłaconej kwoty, w ramach ściągnięcia kosztów sądowych (art. 113 ust. 1 u.k.s.c.). Tego typu rozstrzygnięcia eliminują co prawda potrzebę rozważania problemu postawionego w pytaniu prawnym, ale w opinii Sadu Okręgowego nie znajdują one żadnego oparcia normatywnego.

W orzecznictwie przyjęto, iż wyegzekwowanie przez adwokata ustanowionego z urzędu w całości należnych mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z kosztów procesu zasądzonych od strony przeciwnej skutkuje zaspokojeniem jego roszczenia w stosunku do Skarbu Państwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r. III CZ 25/11 LEX nr 864008). Skutkiem tego nie zachodzi potrzeba składania ani wniosku o przyznanie takich kosztów od Skarbu Państwa, ani oświadczenia, że nie zostały one uiszczone w całości, ani w części. Natomiast potrzeba taka zachodzi wówczas, gdy egzekucja przez adwokata należnych mu kosztów od strony przeciwnej jest nieskuteczna, albo skuteczna jedynie w części. Wykazanie bezskuteczności egzekucji kosztów zasądzonych od przeciwnika procesowego zmienia natomiast ich charakter. Z chwilą zwrócenia się przez pełnomocnika do sądu o ich przyznanie stają się one należnością publicznoprawną. Zdaniem Sądu Okręgowego właściwy jest pogląd, iż dopiero z tą chwilą ich wysokość zostaje ograniczona, zgodnie z § 15 pkt 1 rozporządzenia, do 150% stawki minimalnej, co wynika wprost z treści § 17. Wydaje się, że dopiero w tym momencie nastąpić powinno podwyższenie przyznanego pełnomocnikowi wynagrodzenia o podatek od towarów i usług zgodnie z § 2 ust. 3.

Przyjęcie, że § 2 ust.3 rozporządzenia ma zastosowanie jeszcze przed tym etapem, pozostawałoby natomiast w kolizji z dopuszczalnością zasądzenia wynagrodzenia w wysokości od 1 do 6-krotności stawki od przeciwnika. Jest bowiem oczywiste, że w tym ostatnim wypadku, a więc przyznania 6-krotności stawki minimalnej, wynagrodzenie nie mogłoby już zostać podwyższone o podatek od towarów i usług, ponieważ przekraczałoby wtedy maksymalną przewidzianą przez ustawodawcę wysokość wynagrodzenia (§ 2 ust. 2 rozporządzenia).

Jednocześnie nie budzi kontrowersji uchwała z dnia 25 stycznia 2007 r. III CZP 95/06 OSNC 2007/12/179 zgodnie, z którą podatek od towarów i usług (VAT) nie wchodzi w skład niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata z wyboru (art. 98 § 3 k.p.c.). Pomimo tego, iż sentencja tejże uchwały dotyczy kosztów pełnomocnika z wyboru i co do zasady rozważania Sądu Najwyższego koncentrowały się wyłącznie na rozróżnieniu kosztów ponoszonych przez przeciwnika i Skarb Państwa to jak się wydaje stanowią one wsparcie dla tezy, iż również w przypadku rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów procesu pomiędzy stronami, z których ta wygrywająca reprezentowana jest przez pełnomocnika z urzędu, nie wchodzi w grę powiększanie zasądzonej kwoty o podatek od towarów i usług. Wskazać też należy, iż w przytoczonej uchwale Sąd Najwyższy przeanalizował orzecznictwo dotyczące problematyki podatku od towarów i usług w kontekście zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego i radcowskiego i analiza tej judykatury pozwala stwierdzić, iż jak dotychczas problematyka wynikająca z przedstawionego w niniejszym postanowieniu pytania prawnego nie była przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Sąd Okręgowy zauważa jednocześnie, że, literalna wykładnia § 2 ust. 3 rozporządzenia może prowadzić do wniosku, że podwyższenie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu o stawkę podatku od towarów i usług następuje jednak w każdej sytuacji, w której źródłem umocowania pełnomocnika nie jest wybór strony tylko postanowienie sądu. Przyjęcie tej interpretacji oznaczałoby, że podwyższenie zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego o podatek od towarów i usług powinno obejmować także przypadki zasądzenia ich od przeciwnika. Jak wspomniano to może powodować nierozwiązywalne problemy przypadku zasądzenia tego wynagrodzenia w maksymalnej wysokości.

Z tej przyczyny w ocenie Sądu Okręgowego istnieją poważne wątpliwości co do wykładni § 2 ust. 3 rozporządzenia. Jak się wydaje, zawarte w tym przepisie sformułowanie „w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu” należałoby bowiem odnosić tylko do przypadków zasądzenia wynagrodzenia bezpośrednio na rzecz pełnomocnika wprost z sum budżetowych, a nie do kosztów procesu należnych w relacjach między stronami. Taka wykładnia z jednej strony pozwoliłaby pełnomocnikowi z urzędu, który wygrał sprawę, na uzyskanie, w razie wystąpienia przesłanek z 109 § 2 k.p.c., od przeciwnika procesowego wynagrodzenia sięgającego 6-krotnej stawki minimalnej i wyegzekwowanie go w trybie art. 122 § 1 k.p.c. Z drugiej gwarantowałaby pełnomocnikowi wypłatę wynagrodzenia ze Skarbu Państwa w razie niewypłacalności strony przegrywającej.

Za tego typu wykładnią przemawia także spójność jeśli chodzi o podmioty uprawnione do zaskarżania postanowień sądu dotyczących kosztów zastępstwa procesowego. Pełnomocnik z urzędu ma prawo zaskarżyć niekorzystne dla siebie rozstrzygnięcie, w przedmiocie kosztów należnych od Skarbu Państwa, wyłącznie we własnym imieniu. W przypadku rozliczenia kosztów procesu między stronami ewentualne nieprawidłowości korygowane są w drodze zażalenia składanego w imieniu strony. Tymczasem uznanie, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej rozliczanej pomiędzy stronami powinny być powiększane o podatek VAT, co leży tylko i wyłącznie w osobistym interesie pełnomocnika z urzędu, skutkowało będzie tym, iż nieprawidłowości w tym zakresie wymagałyby będą wszczynania sporu prowadzonego w imieniu strony. To z kolei może prowadzić, w przypadku przegrania postępowania zażaleniowego, do obciążenia strony, a nie pełnomocnika kosztami tego postępowania.

Mając na uwadze opisane wątpliwości, jak również bardzo znaczący praktyczny wymiar problemu, Sąd Okręgowy na podstawie art. 390 § 1 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 zd. 1 k.p.c. postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: „Czy wynagrodzenie radcy prawnego ustanowionego z urzędu, zasądzone na rzecz strony reprezentowanej przez tego pełnomocnika od strony przeciwnej, podlega podwyższeniu o podatek od towarów i usług?”.
/km/