Strona wykorzystuje COOKIES w celach statystycznych, bezpieczeństwa oraz prawidłowego działania serwisu.
Jeśli nie wyrażasz na to zgody, wyłącz obsługę cookies w ustawieniach Twojej przeglądarki.

Zgadzam się Więcej informacji

Aktualności

» jesteś tutaj: » Aktualności
Dochodzenie roszczenia o zachowek.

Sygn. akt: I C 19xx/17

WYROK 
W  IMIENIU  RZECZYPOSPOLITEJ  POLSKIEJ

Dnia 25 października 2019 roku

Sąd Rejonowy w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Rejonowego K
Protokolant: J G  

po rozpoznaniu w dniu 11 października 2019 roku w Białymstoku 
na rozprawie
sprawy z powództwa Stanisława Xxa 
przeciwko   Jarosławowi Xxowi i Krystynie Xxe  
o zapłatę kwoty 40.000,00 złotych  
i z powództwa Mirosława Xxa 
przeciwko   Jarosławowi Xxowi i Krystynie Xxe  
o zapłatę kwoty 40.000,00 złotych  

I. zasądza solidarnie od pozwanych Jarosława Xxa i Krystyny Xxi na rzecz powoda Stanisława Xxa kwotę 39.121,68 złotych (trzydzieści dziewięć tysięcy sto dwadzieścia jeden złotych sześćdziesiąt osiem groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w stosunku rocznym od dnia 07 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty;
II. oddala powództwo Stanisława Xxa w pozostałym zakresie; 
III. zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda Stanisława Xxa kwotę 7.392,32 złote tytułem zwrotu części kosztów procesu; 
IV. wyrokowi w zakresie punktu I co do kwoty 18.435 (osiemnaście tysięcy czterysta trzydzieści pięć) złotych nadaje rygor natychmiastowej wykonalności;
V. zasądza solidarnie od pozwanych Jarosława Xxa i Krystyny Xxi na rzecz powoda Mirosława Xxa kwotę 39.121,68 złotych (trzydzieści dziewięć tysięcy sto dwadzieścia jeden złotych sześćdziesiąt osiem groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w stosunku rocznym od dnia 07 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty;
VI. oddala powództwo Mirosława Xxa w pozostałym zakresie; 
VII. zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda Mirosława Xxa kwotę 7.392,32 złote tytułem zwrotu części kosztów procesu; 
VIII. wyrokowi w zakresie punktu V co do kwoty 18.435 (osiemnaście tysięcy czterysta trzydzieści pięć) złotych nadaje rygor natychmiastowej wykonalności;
IX. nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Białymstoku tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych: 
a) od powoda Stanisława Xxa kwotę 37,98 złotych,
b) od powoda Mirosława Xxa kwotę 37,98 złotych,
c) solidarnie od pozwanych kwotę 3.721,87 złotych. 


UZASADNIENIE 

Powód Stanisław Xxwniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych Jarosława Xxa i Krystyny Xxi kwoty 40.000 złotych tytułem zachowku po matce Reginie Xx wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, tj. 07 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty (powództwo częściowe). Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż pozwani nabyli na mocy testamentu spadek po zmarłej Reginie Xx. Postępowanie działowe toczące się w sprawie II Ns 3113/05 nie uwzględniało udziałów w nieruchomości nr 15/7 oraz majątku ruchomego. Spadkodawczyni posiadała udział w majątku wspólnym wyrażający się ułamkiem 3677/5000. Powód wskazał, że sprzedawane działki rolne znajdujące się w Kolonii Xxie mają charakter wyłącznie budowlany. Toteż przy przyjęciu adekwatnej wartości majątku spadkowego i należnego powodowi udziału, zachowek waha się w kwocie od 350.000 złotych do 430.000 złotych. Na skutek zawezwania pozwanych do ugodowego zakończenia sporu, Jarosław Xxuznał roszczenie, ale jedynie do kwoty 18.435 złotych w oparciu o ceny gruntów ornych w województwie podlaskim. Dalej podał, że pozwani nie przystali na propozycję powoda, aby rozliczyć zachowek w naturze. Końcowo wskazał, że w razie dziedziczenia ustawowego dziedziczyłby spadek w wysokości 1/5 udziału po zmarłej (pozew k. 2-5).

Powód Mirosław Xx wystąpił do tut. Sądu również z pozwem skierowanym przeciwko Jarosławowi Xxi Krystynie Xxe wnosząc analogicznie, jak powód Stanisław Xxi w uzasadnieniu pozwu wskazując na tożsame okoliczności. Mianowicie  wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych Jarosława Xxa i Krystyny Xxi na swoją rzecz kwoty 40.000 złotych tytułem zachowku po matce Reginie Xxwraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, tj. 07 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty (powództwo częściowe). Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (pozew k. 56-59).

Sprawę z powództwa Stanisława Xxa przeciwko Jarosławowi Xxi Krystynie Xxe zarejestrowano pod sygnaturą akt: I C 1926/17, natomiast sprawę z powództwa Mirosława Xxa przeciwko Jarosławowi Xxi Krystynie Xxe pod sygn. akt I C 1927/17. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku sprawę  o sygn. akt I C 1927/17 połączył do wspólnego rozpoznania ze sprawą o sygn. akt I C 1926/17 (postanowienie k. 90).

Pozwani Jarosław Xxi Krystyna Xxa w odpowiedzi na pozew uznali każde z powództw w części, tj. do kwoty 18.435 złotych na rzecz Mirosława Xxa oraz do kwoty 18.435 złotych na rzecz Stanisława Xxa; wnieśli o oddalenie powództwa w pozostałej części. Ponadto domagali się zasądzenia od powodów na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw.

Argumentując powyższe wskazali, iż uznana kwota odzwierciedla realną wartość zachowku przysługującego powodom i oparta została o średnie ceny zakupu/sprzedaży nieruchomości rolnych tej samej klasy, co nieruchomości wchodzące w skład schedy spadkowej, w IV kwartale 2016 roku w województwie podlaskim wg Głównego Urzędu Statystycznego. Dalej pozwani wskazali, że wartość nieruchomości winna być szacowana na podstawie ich właściwości i stanu prawnego obowiązującego w chwili otwarcia spadku. Pozwani przyznali, że każdemu z powodów przysługuje zachowek odpowiadający wartości 0,583 ha, jednak wskazali przy tym na znaczne zawyżenie ceny za hektar nieruchomości proponowanej przez powodów. Pozwani końcowo przypomnieli, że w skład nieruchomości wchodzą grunty orne V i VI klasy, łąki, pastwiska V i VI klasy oraz las (odpowiedź na pozew k. 92-95).

Sąd ustalił, co następuje:

Regina Xx zmarła w dniu 03 listopada 2016 roku. W chwili śmierci była wdową po Tadeuszu Xx; miała pięcioro dzieci: Jarosława Xxa, Bogusława Xxa, Stanisława Xxa, Mirosława Xxa i Krystynę Xxę. Zmarła w dniu 09 lutego 2006 roku sporządziła testament w formie aktu notarialnego. Do całości spadku powołała w nim syna Jarosława Xxa i córkę Krystynę Xxę (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku k. 31 w aktach sprawy II Ns 3279/03 Sądu Rejonowego w Białymstoku; postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku k. 50 w aktach sprawy II Ns 5233/16 Sądu Rejonowego w Białymstoku; wydruki postanowień w aktach k. 9-10, 63-64).  

Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2017 roku wydanym w sprawie o sygn. akt II Ns 5233/16 Sąd Rejonowy w Białymstoku stwierdził, iż spadek po Reginie Xxzmarłej dnia 03 listopada 2016 roku w Choroszczy, na podstawie testamentu notarialnego z dnia 09 lutego 2006 roku nabyli syn Jarosław Xxi córka Krystyna Xxa w udziałach po ½ części każdy z nich (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku k. 50 w aktach sprawy II Ns 5233/16 Sądu Rejonowego w Białymstoku; wydruk postanowienia w aktach k. 9, 63).

Ojciec stron, a mąż Reginy Xx-  Tadeusz Xx, zmarł w dniu 09 września 2003 roku. Postanowieniem z dnia 19 marca 2004 roku wydanym w sprawie o sygn. akt II Ns 3279/03 Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po Tadeuszu Xxu  na podstawie ustawy nabyli: żona Regina Xxw 5/20 części, córka Krystyna Xxa w 3/20 części,  syn Bogusław Xxw 3/20 części, syn Stanisław Xxw 3/20 części, syn Jarosław Xxw 3/20 części, syn Mirosław Xxw 3/20 części – w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne (postanowienie Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia  19.03.2004r., II Ns 3279/03 – k. 31 akt II Ns 3279/03). 

Bezspornym było, iż w skład majątku spadkowego po zmarłej Reginie Xxwchodził udział 3677/5000 części w nieruchomościach rolnych położonych w Xxie Kolonia, jednostka ewidencyjna Juchnowiec Kościelny, powiat białostocki, oznaczonych nr geodezyjnymi 15/15, 16/2, 20/2 i 216/3. Nieruchomości te były przedmiotem wspólności majątkowej małżeńskiej rodziców stron: Reginy Xxi Tadeusza Xxa. 

Po śmierci Tadeusza Xxa (męża Reginy Xx) Sąd Rejonowy w Białymstoku na wniosek Stanisława Xxa prowadził pod sygnaturą II Ns 3113/05 postępowanie o podział majątku wspólnego i dział spadku i postanowieniem z dnia 21 października 2008 roku wydanym w w/w sprawie ustalił, że w skład majątku wspólnego Tadeusza Xxa i Reginy Xx wchodzi gospodarstwo rolne składające się z działek nr 15/8, 16/2, 20/2 i 216/3. Ustalił, że w skład spadku po Tadeuszu Xxu wchodzi udział w ½ części w opisanym majątku. Sąd dokonał podziału majątku wspólnego Tadeusza Xxa i Reginy Xx oraz działu spadku po Tadeuszu Xxu  w ten sposób, że: na wyłączną własność Stanisława Xxa przyznał nieruchomość nr 15/13 (wyodrębniona z działki 15/8); na wyłączną własność Mirosława Xxa przyznał nieruchomość nr 15/14 (wyodrębniona z działki 15/8); na współwłasność Reginy Xxz udziałem w 3677/5000 częściach,  Bogusława Xxa, Jarosława Xxa, Krystyny Xxi z udziałami po 441/5000 częściach przyznał nieruchomość nr 15/15 (wyodrębniona z działki 15/8), zgodnie z projektem podziału sporządzonym przez biegłego geodetę Zbigniewa Piszczatowskiego k. 200 akt, który uznał za integralną część postanowienia oraz nieruchomości opisane w punkcie I podpunkt 2, 3, 4 postanowienia, czyli działki nr 16/2, 20/2 i 216/3 - bez wzajemnych spłat i dopłat (postanowienie k. 286-287 w aktach sprawy II Ns 3113/05 Sądu Rejonowego w Białymstoku; wydruk postanowienia w aktach k. 11, 65).

Wartość nieruchomości rolnych nr 15/15, 16/2, 20/2 i 216/3 według stanu na datę otwarcia spadku po Reginie Xx, czyli na dzień 03 listopada 2016 roku, zaś według cen z daty szacowania wynosi łącznie 517.162 złotych (zaktualizowany operat szacunkowy sporządzony w niniejszej sprawie w dniu 09.08.2019 roku przez biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości Wojciecha Xxera k. 387-406).

W skład majątku spadkowego po Reginie Xx wchodził również udział 5/24 w nieruchomości nr 15/7, która była przedmiotem wspólności majątkowej małżeńskiej rodziców stron w 1/3 części. Mianowicie mocą aktu własności ziemi z dnia 31 lipca 1975 roku Regina Xxi Tadeusz Xxstali się właścicielami nieruchomości znajdujących się w miejscowości Kolonia Xxie oznaczonych w ewidencji gruntów numerami 196/2, 216/3, 20/2, 15/1 i 17/2. Zgodnie z projektem podziału sporządzonym przez biegłego sądowego z zakresu geodezji Zdzisława Niemotko w sprawie o sygn. akt II Ns 2384/95 Sądu Rejonowego w Białymstoku, z działki nr 15/1 wyodrębniono działkę nr 15/7 stanowiącą drogę dojazdową, gdzie wskazano, że Maria i Feliks Trębiccy, Janina Krysiuk oraz małżonkowie Regina i Tadeusz Xxkorzystają wspólnie z drogi dojazdowej tj. z działki nr 15/7. Następnie Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 19 listopada 1997 roku w sprawie II Ns 2384/95 stwierdził, że Maria i Feliks małżonkowie Trębiccy nabyli przez zasiedzenie udział 1/3 w nieruchomości oznaczonej nr geodezyjnym 15/7 (akt własności ziemi k. 24 w aktach sprawy II Ns 3113/05 Sądu Rejonowego w Białymstoku; opinia biegłego Z. k. 110-111 i postanowienie k. 168 w aktach sprawy II Ns 2384/95 Sądu Rejonowego w Białymstoku; kopia aktu własności ziemi k. 151). Skoro zatem do majątku wspólnego Reginy Xxi Tadeusza Xxa wszedł udział w 1/3 części w prawie własności działki nr 15/7, małżonkowie mieli równe udziały w majątku wspólnym, zaś Regina Xx nabyła spadek po Tadeuszu Xxu z mocy ustawy w 5/20 części (zob. postanowienie Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 19.03.2004 roku II Ns 3279/03 o stwierdzeniu nabyciu praw do spadku po Tadeuszu Xxu), to w skład masy spadkowej po Reginie Xx wszedł udział w działce nr 15/7 w wysokości 5/24 części. 

Wartość działki  nr 15/7 według stanu na datę otwarcia spadku po Reginie Xx, czyli na dzień 03 listopada 2016 roku, zaś według cen z daty szacowania wynosi 2.260 złotych (zaktualizowany operat szacunkowy sporządzony w niniejszej sprawie w dniu 09.08.2019 roku przez biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości Wojciecha Xxera k. 387-406).

W skład majątku spadkowego po zmarłej Reginie Xx wszedł także udział w wysokości 15/20 części w ruchomościach takich jak: ciągnik rolniczy Ursus C 360, samochód Żuk, kosiarka rotacyjna, zgrabiarka, rozrzutnik do nawozów (lejek), kultywator, brona 5 polowa, sadzarka do ziemniaków, kopaczka, wóz metalowy, wialnia do zboża, śrutownik – młynek do zboża, silnik 7 kW i piła spalinowa. Ruchomości te były przedmiotem wspólności majątkowej małżeńskiej rodziców stron, a ich łączna wartość wynosi 13.900 złotych (zeznania świadka Bogusława Xx, znacz. czas. 00:05:09-00:38:59, k. 252-255; opinia biegłego sądowego Jana Szczepańskiego k. 308-313; wartość części ruchomości zgodnie przyznana przez strony w pismach procesowych: pozwanych k. 123-124 i powodów k. 125-126).

Powodowie pismami z dnia 24 marca 2017 roku wezwali pozwanych do ugodowego zakończenia sporu poprzez zapłatę na rzecz każdego z powodów solidarnie przez pozwanych kwot po 250.000 złotych w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma, tytułem zachowku po Reginie Xx. Pisma zostały odebrane przez pozwanych w dniu 28 marca 2017 roku. W odpowiedzi pozwany Jarosław Xx uznał roszczenie do kwoty 18.435 złotych (wezwania wraz z potwierdzeniami nadania i wydrukami śledzenia przesyłek k. 12-15v, 66-69; odpowiedź Jarosława Xxa na wezwania k. 16, 70).

Sąd zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 991 § 1 k.c. zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Stosownie do § 2 niniejszego przepisu powodom służy roszczenie wobec pozwanych jako spadkobierców testamentowych Reginy Xxo zapłatę sum pieniężnych potrzebnych do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Dla określenia wysokości należnego zachowku konieczne jest ustalenie wysokości udziału, jaki przypadłby powodom w razie dziedziczenia ustawowego po Reginie Xx, ustalenie, należnej im w myśl art. 991 § 1 k.c. części udziału, a następnie odniesienie tak wyliczonej wielkości do czystej wartości spadku rozumianej jako różnica pomiędzy wartością aktywów i długów spadkowych. 

Obliczając wartość spadku należy mieć na względzie – stosownie do art. 993 k.c. – darowizny dokonane przez spadkodawcę. Należy też uwzględnić regulację z art. 996 k.c., zgodnie z którą, zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Obowiązek wykazania wysokości należnego udziału oraz wartości masy spadkowej – zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 6 k.c. – obciąża stronę powodową.

W niniejszej sprawie bezspornym było, iż do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłej Reginie Xx należały wyłącznie jej dzieci: Jarosław Xx, Bogusław Xx, Stanisław Xx, Mirosław Xxi Krystyna Xxa, gdyż zmarła była wdową. Tym samym w przypadku dziedziczenia ustawowego, tj. według art. 931 § 1 k.c., każdy z nich otrzymałby udział w masie spadkowej po Reginie Xxw wysokości 1/5 części. Mając jednocześnie na uwadze, iż powodowie są osobami pełnoletnimi i zdolnymi do pracy, należy uznać, iż przysługujący im zachowek wynosi połowę ich udziałów spadkowych, czyli 1/10. Ponieważ spadkodawczyni sporządziła testament, w którym powodowie zostali pominięci, a w którym do spadku powołani zostali wyłącznie pozwani, powodowie mogą dochodzić od spadkobierców testamentowych – czyli pozwanych w sprawie - równowartości pieniężnej połowy ustawowego udziału, czyli 1/10 wartości majątku spadkowego po Reginie Xx.

Ustalenie substratu zachowku wymaga natomiast przede wszystkim określenia czystej wartość spadku. Czysta wartość spadku stanowi różnicę pomiędzy stanem czynnym spadku, czyli wartością wszystkich praw należących do spadku, według ich stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania o zachowku (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasadę prawną - z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84,OSP 1988, nr 2, poz. 27), a stanem biernym spadku, czyli sumą długów spadkowych, z pominięciem jednak długów wynikających z zapisów i poleceń.

Pozwani nie domagali się rozliczenia w niniejszej sprawie żadnych długów spadkowych po Reginie Xx, jak też nie była podnoszona okoliczność uzyskania przez powodów bądź pozwanych darowizn od spadkodawczyni, a zatem w realiach niniejszej sprawy substrat zachowku to wartość wszystkich praw wchodzących do spadku (aktywa) i nie zachodziła potrzeba doliczania do spadku jakichkolwiek darowizn, ani zaliczania darowizn na  zachowek należny powodom. 

Bezspornym w sprawie było, iż w skład majątku spadkowego po zmarłej Reginie Xx wchodził udział 3677/5000 części w nieruchomościach rolnych położonych w Xxie Kolonia, jednostka ewidencyjna Juchnowiec Kościelny, powiat białostocki, oznaczonych nr geodezyjnymi 15/15, 16/2, 20/2 i 216/3. 

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie doprowadziła Sąd do wniosku, że w skład majątku spadkowego po Reginie Xx wchodził również udział w nieruchomości nr 15/7 (droga dojazdowa), która była przedmiotem wspólności majątkowej małżeńskiej zmarłej i Tadeusza Xxa w 1/3 części. Jak wynika bowiem z analizy dokumentów złożonych do akt niniejszej  sprawy i dokumentów znajdujących się w aktach II Ns 3113/05 i II Ns 2384/95 Sądu Rejonowego w Białymstoku, w tym opinii biegłego Zdzisława N sporządzonej w sprawie II Ns 2384/95, z działki nr 15/1 stanowiącej własność spadkodawczyni i jej zmarłego męża, wyodrębniono działkę nr 15/7, w której finalnie posiadali oni udział w wysokości 1/3 z uwagi na częściowe jej zasiedzenie przez inne osoby fizyczne. Z uwagi na fakt, że udział ten (1/3) był przedmiotem wspólności majątkowej małżeńskiej Reginy Xxi Tadeusza Xxa, po jego śmierci w 2003 roku ustała wspólność majątkowa, a w konsekwencji majątek wspólny, do tej pory niepodzielny, przekształcił się w majątek objęty współwłasnością udziałową. Zatem Reginie Xx przypadła połowa tego udziału, czyli 1/6 (1/3 x ½), zaś druga połowa – 1/6 – weszła do masy spadkowej po Tadeuszu Xxu, po którym dziedziczyło 6 spadkobierców ustawowych, w tym Regina Xxw 5/20. Sąd dokonał matematycznych wyliczeń, biorąc po uwagę udział przypadający Reginie Xxw działce nr 15/7 w wysokości 1/6, oraz udział, który jej przypadł na mocy spadkobrania po zmarłym Tadeuszu Xxu w wysokości 1/24 (5/20 x 1/6). Tym samym otrzymano udział w działce nr 15/7 wchodzący w skład stanu czynnego spadku po Reginie Xx w wysokości 5/24 (1/6 + 1/24). 

Wobec znacznych rozbieżności w stanowiskach stron co do wartości  opisanych wyżej nieruchomości, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości Wojciecha Xxera. Biegły ten sporządził operat szacunkowy, w którym oszacował wartość nieruchomości na łączną kwotę 470.071 złotych (k. 179-198). Następnie wobec zgłaszanych zarówno przez powodów (k. 227-230, 244-246, 278-280, 291-292), jak też przez pozwanych (k. 232-233) zastrzeżeń do opinii, biegły sporządzał pisemne wyjaśnienia (k. 239-241v, 262-263, 302). Po czym wobec zasygnalizowania przez powodów treści opinii uzupełniającej sporządzonej przez biegłego Józefa Xxiego do sprawy II Ns 1194/17, której przedmiotem była wycena działki nr 15/15 (stanowisko pełnomocnika powodów, znacz. czas. 00:01:08-00:08:01, k. 362-363), biegły Wojciech Xxer zgodnie z zobowiązaniem Sądu w ustnej opinii uzupełniającej wyjaśnił rozbieżności pomiędzy wartościami nieruchomości wynikającymi z tych opinii (znacz. czas. 00:04:02-00:18:20, k. 374-376). Z uwagi na utratę aktualności operatu szacunkowego sporządzonego przez biegłego Wojciecha Xxera ze względu na upływ 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, zaistniała potrzeba jego zaktualizowania. Biegły Wojciech Xxer sporządził nowy operat szacunkowy, w którym oszacował wartość rynkową działki nr 15/15 na kwotę 136.868 złotych, działki nr 15/7 na kwotę 2.260 złotych, działki nr 16/2 na kwotę 201.278 złotych, działki nr 20/2 na kwotę 55.854 złotych oraz działki nr 216/3 na kwotę 123.162 złotych. Łącznie wartość działek oszacowanych według stanu na datę otwarcia spadku, a według cen aktualnych, stanowiła kwotę 519.422 złotych (k. 387-406). Tym razem zastrzeżenia do opinii wniosła jedynie strona pozwana (k. 412-413). Po złożeniu pisemnych wyjaśnień (k. 420), żadna ze stron nie zgłosiła dalszych zastrzeżeń.

W ocenie Sądu przedstawione przez biegłego w zaktualizowanym operacie szacunkowym wyliczenie jest należycie umotywowane, a opinii nie sposób zarzucić błędów,  czy braku logiki we wnioskach końcowych. Biegły w sposób rzetelny wykonał polecenie Sądu, ponadto w sposób szczegółowy przedstawił proces, jaki doprowadził go do wniosków końcowych opinii. Powyższe przemawia za uznaniem zaktualizowanego operatu szacunkowego  za miarodajny dowód w sprawie. 

W świetle wniosków końcowych opinii biegłego sądowego Wojciecha Xxera sporządzonej w dniu 09 sierpnia 2019 roku wartość spadku po Reginie Xxw zakresie udziału w wysokości 3677/5000 w nieruchomościach oznaczonych nr geodezyjnymi 15/15, 16/2, 20/2 i 216/3 wynosi kwotę 380.320,93 złotych, bowiem wartość tych działek została oszacowana na 517.162 złotych (517.162 zł x 3677/5000 = 380.320,93 zł). 

Natomiast wartość nieruchomości nr 15/7 według stanu na datę otwarcia spadku po Reginie Xx, czyli na dzień 03 listopada 2016 roku, zaś według cen z daty szacowania została ustalona w zaktualizowanym operacie szacunkowym sporządzonym przez biegłego Wojciecha Xxera na kwotę 2.260 złotych, a zatem wartość spadku po Reginie Xxw zakresie udziału w wysokości 5/24 w tej nieruchomości wynosi 470,83 złotych (2.260 zł x 5/24).

Do stanu czynnego spadku po Reginie Xx zdaniem Sądu należało również doliczyć udział w ruchomościach, które wchodziły w skład majątku wspólnego zmarłej i Tadeusza Xxa. Pozwani w piśmie procesowym znajdującym się na karcie 123-124, a powodowie w piśmie procesowym z karty 125-126, wskazali ruchomości, które ich zdaniem wchodziły w skład majątku wspólnego Tadeusza i Reginy małżonków Xx. Sąd zweryfikował twierdzenia stron biorąc pod uwagę zeznania świadka Bogusława Xxa (znacz. czas. 00:05:09-00:38:59, k. 252-255), z których wynika, że pług 3-skibowy, opryskiwacz, obsypnik i spawarka stanowią własność pozwanego Jarosława Xxa i zostały przez niego kupione, toteż Sąd uznał, że te ruchomości nie weszły w skład majątku wspólnego zmarłych rodziców stron, a w konsekwencji udział w tych ruchomościach nie mógł wejść do masy spadkowej po Reginie Xx. Ruchomości te  oraz ich wartość nie zostały zatem uwzględnione przy ustalaniu wysokości zachowku należnego powodom. 

Analiza materiału dowodowego doprowadziła zatem Sąd do wniosku, że do majątku wspólnego rodziców stron weszły następujące ruchomości: samochód marki Żuk, traktor Ursus, kosiarka rotacyjna, kultywator, brony, zgrabiarka, sadzarka do ziemniaków, wóz metalowy, rozrzutnik do nawozu, kopaczka, wialnia zboża, śrutownik, silnik 7 kW, piła spalinowa. 

Wartość ruchomości w zakresie: samochodu Żuk (1.500 zł), kultywatora (300 zł), zgrabiarki (1000 zł) i sadzarki do ziemniaków (500 zł), Sąd przyjął na podstawie zgodnych stanowisk stron – co łącznie daje wartość 3.300 złotych (k. 123-126, 264-265). Natomiast odnośnie do wartości pozostałych ruchomości Sąd posiłkował się opinią biegłego sądowego z zakresu szacowania maszyn, urządzeń i pojazdów Jana Szczepańskiego (opinia k. 308-313). I tak Sąd przyjął za biegłym następujące wartości poszczególnych ruchomości, uznanych przez Sąd za wchodzące w skład majątku wspólnego małżonków Xx: traktor Ursus 7.200 złotych, kosiarka rotacyjna 840 złotych, brony 480 złotych, wóz metalowy 300 złotych, rozrzutnik do nawozu 480 złotych, kopaczka 300 złotych, wialnia zboża 200 złotych, śrutownik 300 złotych, silnik 7kW 400 złotych, piła spalinowa 100 złotych – co łącznie daje wartość 10.600 złotych.

Zastrzeżenia do opinii sporządzonej przez biegłego Jana Szczepańskiego zgłosiła strona pozwana (k. 337-338), jednak biegły w odpowiedzi na zastrzeżenia podtrzymał treść opinii zasadniczej wskazując, że sugestie pozwanych odnoszą się do aktualnych ofert rynku wtórnego, a nie do stanu na dzień 03 listopada 2016 roku, czyli na datę otwarcia spadku, według którego to stanu biegły miał oszacować wartość ruchomości (k. 351). 

Sąd uznał powyższą opinię za miarodajny dowód w sprawie, gdyż nie było uzasadnionych podstaw do kwestionowania prawidłowości ustaleń biegłego. 

Łącznie wartość ruchomości wchodzących w skład majątku wspólnego zmarłych rodziców stron wynosiła 13.900 złotych (3.300 zł + 10.600 zł). Udział Reginy Xxw tych ruchomościach wynosił ½ części w wyniku ustania wspólności majątkowej oraz 5/20 części w wyniku spadkobrania po Tadeuszu Xxu, czyli finalnie 15/20 części (10/20 + 5/20). Wobec powyższego, skoro do majątku spadkowego po Reginie Xxwszedł również udział 15/20 części w opisanych wyżej ruchomościach, to do wartości spadku należało doliczyć kwotę 10.425 złotych (13.900 zł x 15/20).

Sąd nie zaliczył do majątku spadkowego wartości ruchomości znajdujących się w budynku mieszkalnym. W toku postępowania, podczas oględzin nie okazano biegłemu wyposażenia domu, zaś powodowie ograniczyli się jedynie do ogólnego wskazania, że łączna wartość wyposażenia w postaci TV, pralki, lodówki, trzech szaf, stołu i krzeseł oraz dwóch wersalek, wynosi 2.000 złotych (k. 126). Natomiast pozwani zakwestionowali podaną wartość oraz wskazane ruchomości. Sąd nie miał w takiej sytuacji możliwości oceny, ile warte są poszczególne elementy wyposażenia, bowiem biegły nie mógł tego oszacować, a powodowie dalszych wniosków w tym zakresie nie zgłaszali. Ponadto z zeznań świadka Bogusława Xxa (znacz. czas. 00:05:09-00:38:59, k. 252-255) wynika, że jedynie lodówka oraz stół z dwoma fotelami, a nie krzesłami jak wskazywali powodowie, wchodziły w skład majątku wspólnego zmarłych rodziców stron. Wobec powyższego nie można było ustalić wartości wyposażenia wchodzącego w skład majątku wspólnego. 

Podsumowując, ostatecznie wartość spadku po Reginie Xxwynosi 391.216,76 złotych (380.320,93 zł z tytułu udziału w działkach nr 15/15, 16/2, 20/2, 216/3 + 470,83 zł z tytułu udziału w działce nr 15/7 + 10.425 zł z tytułu udziału w ruchomościach w postaci pojazdów, urządzeń i maszyn rolniczych).  

Obliczona wartość stanu czynnego spadku w przedmiotowej sprawie stanowi tzw. substratu zachowku, czyli podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek należny każdemu z uprawnionych. W sprawie żadna ze stron nie powoływała istnienia długów spadkowych, zatem podstawą do wyliczenia zachowku po Reginie Xxjest kwota 391.216,76 złotych. W konsekwencji powodom przysługują tytułem zachowku kwoty po 39.121,68 złotych, stanowiące równowartość 1/10 części spadku (391.216,76 zł x 1/10).

Z uwagi na to, że powodowie dochodzili zapłaty na swoją rzecz kwot po 40.000 złotych, powództwa należało uwzględnić do kwot po 39.121,68 złotych na rzecz każdego z nich oraz oddalić je w pozostałym zakresie. 

O odsetkach ustawowych za opóźnienie orzeczono w oparciu o art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c., ustalając początek ich biegu co do kwot po 39.121,68 złotych zgodnie z żądaniem, tj. od dnia wniesienia pozwu, czyli od dnia 07 czerwca 2017 roku. Powodowie wzywali bowiem pozwanych do zapłaty zachowku pismem z 24 marca 2017 roku, wyznaczając 14 - dniowy termin płatności. Wezwania zostały odebrane w dniu 28 marca 2017 roku (k. 13-14), toteż roszczenie stało się wymagalne z dniem 11 kwietnia 2017 roku. Wolą powodów było żądanie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, tym samym zasądzono odsetki jak w pkt I i V wyroku, tj. od dnia 07 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty.

Pozwani uznali powództwo w części, tj. w zakresie kwot po 18.435 złotych na rzecz każdego z powodów wskazując, że kwoty te odzwierciedlają realną wartość zachowku i zostały oparte o średnie ceny nieruchomości rolnych tej samej klasy, co przedmiotowe nieruchomości wchodzące w skład spadku po Reginie Xx. Zgodnie z art. 213 § 2 k.p.c. Sąd jest związany uznaniem powództwa, chyba że uznanie jest sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła Sąd do wniosku, że częściowe uznanie powództwa w przedmiotowej sprawie jest zgodne z prawem i zasadami współżycia społecznego. W konsekwencji na mocy art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd nadał wyrokowi w pkt I i w pkt V co do kwot po 18.435 złotych rygor natychmiastowej wykonalności.

O kosztach procesu orzeczono w myśl art. 100 k.p.c., biorąc pod uwagę, iż powództwo każdego z powodów zostało uwzględnione w 98% oraz mając na uwadze, że sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania, a zatem nadal o kosztach procesu orzeka się odrębnie w każdej z połączonych spraw. 

W skład kosztów procesu poniesionych przez każdego z powodów wchodzą kwoty: po 2.000 złotych tytułem opłaty sądowej od pozwu, po 2.000 złotych tytułem wykorzystanej zaliczki na poczet opinii biegłego oraz po 3.600 złotych tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika określonego zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1500) oraz po 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa ustalonej na podstawie części IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (j.t. Dz.U. z 2018 roku, poz. 1044). To dało łącznie kwotę  7.617 złotych poniesioną przez powoda Stanisława Xxa w związku z wytoczonym przez niego powództwem i kwotę 7.617 złotych poniesioną przez powoda Mirosława  Xxa w związku z wytoczonym przez niego powództwem. 

Pozwani natomiast w związku z powództwem wytoczonym przez Stanisława Xxa ponieśli koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3.617 złotych, zaś w związku z powództwem wytoczonym przez Mirosława Xxa ponieśli dodatkowo koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3.617 złotych.

Łączne koszty procesu stron związane z powództwem wytoczonym przez Stanisława Xxa wyniosły zatem 11.234 złotych, zaś łączne koszty procesu stron związane z powództwem wytoczonym przez Mirosława Xxa wyniosły 11.234 złotych.

Biorąc pod uwagę, że pozwani przegrali każdą ze spraw w 98%, to powinni pokryć w  każdej ze spraw koszty procesu na kwotę po 11.009,32 złotych (98% x 11.234 zł). Z uwagi na fakt, że pozwani ponieśli koszty procesu w każdej ze spraw w wysokości po 3.617 złotych, to od pozwanych solidarnie na rzecz każdego z powodów zasądzono kwotę po 7.392,32 złotych (11.009,32 zł – 3.617 zł) tytułem zwrotu części kosztów procesu.

Jednocześnie na mocy art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2019.785 j.t.) w zw. z art. 100 k.p.c., Sąd mając na uwadze stopień, w jakim uwzględniono powództwa, nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białymstoku od każdego z powodów kwoty po 37,98 złotych oraz od pozwanych solidarnie kwotę 3.721,87 złotych - tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, skredytowanych tymczasowo przez Skarb Państwa. Na koszty te w łącznej wysokości 3797,83 złotych złożyły się należności za wystawienie dokumentacji geodezyjnej (dwa razy po 450 złotych) oraz brakujące wynagrodzenie wypłacone biegłemu W. Xxerowi tymczasowo ze środków Skarbu Państwa (1170,25 złotych i 1727,58 złotych). 


data publikacji: 2019-11-19 19:07:29

Zobacz także:
Postanowienie umarzające sprawę o zapłatę.
Osoba częściowo uniewinniona w sprawie z oskarżenia prywatnego - złożyła do Sądu wniosek o zasądzenie na jej rzecz kosztów obrony. Sąd I instancji uwzględnił wniosek i zasądził poniesione koszty zgodnie z przedłożoną umową z obrońcą oraz dowodem ich uiszczenia. Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone przez drugą stronę postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazując, że Sąd I instancji powinien bardziej wnikliwie dokonać oceny złożonego wniosku ...
Postanowienie jakie publikujemy - dotyczyło złożonego zażalenia na odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Skazany pozostawał w przekonaniu, że Sąd sprawę odroczy i nie będzie procedował pod jego nieobecność. Z uwagi na zmianę przepisów - Sąd rozprawę przeprowadził i wydał wyrok skazujący, o czym oskarżony nie wiedział. Docelowo wniosek o przywrócenie terminu nie został uwzględniony