Strona wykorzystuje COOKIES w celach statystycznych, bezpieczeństwa oraz prawidłowego działania serwisu.
Jeśli nie wyrażasz na to zgody, wyłącz obsługę cookies w ustawieniach Twojej przeglądarki.

Zgadzam się Więcej informacji

Aktualności

» jesteś tutaj: » Aktualności
 Powódka, Ywa U w pozwie skierowanym przeciwko „XX” L. A, I. A spółce jawnej z siedzibą w Białymstoku wniosła o zasądzenie  kwoty 22.500 wraz z odsetkami w wysokości ustawowej naliczanymi od 1 lutego 2016 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu według norm przepisanych tytułem nieopłaconego wynagrodzenia za wykonaną na rzecz pozwanej usługę prawną.

Sąd I instancji oddalił powództwo, uznając, że nie ma podstaw do zasądzenie należności bowiem nie wynikało to z umowy stron. Apelację powódki - sąd również oddalił, uznając, że zarzuty apelacyjne nie mają  podstaw prawnych.
W niniejszej sprawie powódka wnosiła o zasądzenie od Z Polska SA z siedzibą w Warszawie 1000 złotych tytułem częściowego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jej nieruchomości w zakresie niezbędnym do użytkowania z urządzeń telekomunikacyjnych i w zakresie powodowanych przez nie ograniczeń w użytkowaniu  działki oznaczonej numerem 37/1 położonej w Xce w okresie 10 lat wstecz od daty doręczenia wniosku o zawezwanie do próby ugodowej i zasądzenie od pozwanego kosztów procesu.

Sąd uwzględnił powództwo w części - zasądzając kwotę 565 złotych
Wyrok w sprawie odszkodowania i zadośćuczynienia za wypadek drogowy.

Sygn. akt I ACa 611/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJPOLSKIEJ

 

Dnia 5 maja 2016 r.

 

Sąd Apelacyjny w Białymstoku IWydział Cywilny

 

w składzie:

 

Przewodniczący

           

           

 

SSA Krzysztof Chojnowski

 

Sędziowie

           

 

 

SA Bogusław Suter

 

SO del. Grażyna Wołosowicz (spr.)

 

Protokolant

           

           

 

Izabela Lach

 

po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia2016 r. w Białymstoku

 

na rozprawie

 

sprawy z powództwa K. P.

 

przeciwko (...) Spółki Akcyjnej zsiedzibą w W.

 

o zapłatę

 

na skutek apelacji obu stron

 

od wyroku Sądu Okręgowego wBiałymstoku

 

z dnia 13 marca 2015 r. sygn. aktI C 906/12

 

I.  zmienia zaskarżony wyrok:

 

1)  w punkcie I i II w ten sposób, że zasądza od pozwanego (...)Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki K. P. 274 659 (dwieście siedemdziesiątcztery tysiące sześćset pięćdziesiąt dziewięć) złotych z ustawowymi odsetkami wwysokości 13 % w stosunku rocznym od dnia 30 listopada 2010 r. do 22 grudnia2014 r., w wysokości 8 % w stosunku rocznym od dnia 23 grudnia 2014 r. do 31grudnia 2015 r., zaś od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty z odsetkamiustawowymi za opóźnienie i oddala powództwo w pozostałym zakresie;

 

2)  w punkcie III w ten sposób, że zasądza od powódki na rzeczpozwanego kwotę 3.899,45 (trzy tysiące osiemset dziewięćdziesiąt dziewięć45/100) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

 

3)  w punkcie IV w ten sposób, że nakazuje pobrać na rzecz SkarbuPaństwa – Sądu Okręgowego w Białymstoku od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej zsiedzibą w W. kwotę 13.127,04 (trzynaście tysięcy sto dwadzieścia siedem04/100) złotych tytułem brakujących kosztów sądowych i odstępuje od obciążaniapowódki brakującymi kosztami sądowymi;

 

II.  oddala apelację powódki i pozwanego w pozostałym zakresie;

 

III.  zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 9.322,41 (dziewięćtysięcy trzysta dwadzieścia dwa 41/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesuza instancję odwoławczą;

 

IV.  odstępuje od obciążania powódki brakującymi kosztami sądowymi wdrugiej instancji.

 

(...)

 

 

UZASADNIENIE

 

Powódka K. P. wniosła ozasądzenie od pozwanego (...) S.A. w W. kwoty: 1.000.000 zł tytułemzadośćuczynienia wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 16 maja 2012 r. do dniazapłaty; 13.851,02 zł tytułem odszkodowania za poniesione przez nią kosztyzwiązane z uszkodzeniem ciała i rozstrojem zdrowia w okresie od grudnia 2009 r.do maja 2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia następnego podniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty, 1.064,35 zł tytułemcomiesięcznej renty począwszy od dnia 8 maja 2012 r., płatnej do 10-go każdegomiesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w wypadku uchybienia terminowi płatnościktórejkolwiek z rat. Ponadto domagała się ustalenia odpowiedzialności pozwanegoza skutki wypadku z dnia 6 grudnia 2009 r., jakie mogą się pojawić u powódki wprzyszłości oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu według normprzepisanych.

 

Pismem z dnia 26 lutego 2015 r.powódka zmodyfikowała powództwo w zakresie żądania odszkodowania wnosząc ozasądzenie odszkodowania w łącznej kwocie 170.572,68 zł, na którą składały sięnastępujące kwoty: 13.851,02 zł tytułem kosztów leczenia i dojazdów w okresiegrudzień 2009 - maj 2012 r.; 67.851,68 zł - tytułem kosztów leczenia, dojazdów,rehabilitacji, nauki; 58.530 zł tytułem wstawienia uzębienia; 30.000 zł tytułemuszczerbku na zdrowiu oraz 340 zł tytułem wymiany protezy.

 

Pozwany (...) S.A. w W. wniósł ooddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jego rzecz od powódki kosztówpostępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.Podniósł, że w toku postępowania likwidacyjnego wypłacił powódce stosownezadośćuczynienie, zaś dokumentacja dołączona do pozwu nie zawiera nowychokoliczności i dowodów, ponad te podnoszone w postępowaniu likwidacyjnym. Uznałza uzasadnioną konieczność leczenia uzębienia powódki, jednakże z uwagi na brakjakichkolwiek rachunków w zakresie faktycznie poniesionych kosztów, wypłaciłjedynie zaliczkowo na poczet leczenia stomatologicznego kwotę 10.000 zł.Ponadto kwestionował związek wydatków na leczenie ponad uznaną kwotę 2.460 złprzyjmując, że wydatki te zostały pokryte z kwoty zasądzonej tytułem obowiązkunaprawienia szkody w postępowaniu karnym. Kwestionował także związekrehabilitacji powódki z wypadkiem z dnia 6 grudnia 2009 r., albowiem z uwagi nastan jej zdrowia, wymagała ona rehabilitacji już przed datą zdarzenia, jakrównież związek leczenia psychologicznego z zdarzeniem z argumentacją jakwyżej. Twierdził, że brak jest podstaw do przyznania powódce renty, natomiastjej roszczenie w zakresie ustalenia odpowiedzialności na przyszłość uzależniłod opinii biegłych lekarzy.

 

Sąd Okręgowy w Białymstokuwyrokiem z dnia 13 marca 2015 r. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę389.129 zł z ustawowymi odsetkami w wysokości 13% w stosunku rocznym od dnia 9lipca 2012 r do 22 grudnia 2014 r., zaś od 23 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty z8% w stosunku rocznym; oddalił powództwo w pozostałym zakresie; zasądził odpowódki na rzecz pozwanego kwotę 2.400 zł zwrotu tytułem kosztów zastępstwaprocesowego oraz nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego wBiałymstoku od powódki kwotę 37.039 zł zaś od pozwanego 19.519 zł tytułembrakujących kosztów sądowych.

 

U podstaw powyższegorozstrzygnięcia znalazły się następujące ustalenia faktyczne:

 

Powódka K. P. uległa wypadkowi wdniu 6 grudnia 2009 r. w B., na skrzyżowaniu ulic (...). Sprawcą tego wypadkubyła C. Ś., która kierując pojazdem marki V. (...) o nr rej. (...) niedochowała należytej ostrożności i na oznakowanym przejściu dla pieszychpotrąciła poruszającą się na wózku inwalidzkim powódkę.

 

Wyrokiem Sądu Rejonowego wBiałymstoku z dnia 7 grudnia 2010 r. kierująca pojazdem C. W. została uznana zawinną popełnienia zarzucanego jej czynu i skazana na karę 10 miesięcypozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania orzeczonej kary naokres próby wynoszący 3 lata. Na mocy art. 46 § 1 k.k. Sąd orzekł obowiązeknaprawienia w części szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzeczK. P. kwoty 5.000 zł, orzekając wobec sprawczyni, na mocy art. 42 § 1 k.k.,zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 roku.

 

Powódka bezpośrednio po wypadkuzostała przewieziona do (...) w B.. Rozpoznano u niej: stłuczenie głowy,otarcia skór i rany twarzoczaszki, stłuczenie lewego kolana, złamanie wyrostkówzębodołowych szczęki z wybiciem górnych siekaczy, złamanie kości nosowej,złamanie kości miednicy – lewej kości łonowej oraz prawej kości kulszowej, ranypalców III-V ręki prawej z uszkodzeniem prostownika palca IV ręki prawej.Chirurgicznie zaopatrzono jej rany palców III, IV i V oraz uszkodzonyprostownik palca IV. W trakcie pobytu w szpitalu stwierdzono ponadto cechybalotowania rzepki lewej po urazie kolana. W dniu 16 grudnia 2009 r. powódkęwypisano do domu.

 

Powódka w następstwie przebytegow kwietniu 2006 r. poprzecznego zapalenia rdzenia doznała niedowładuspastycznego kończyn dolnych. Dodatkowo rozpoznano u niej pęcherz neurogennyoraz boczne neuropochodne skrzywienie kręgosłupa. Z dołączonej do pozwudokumentacji medycznej wynikało, iż początkowo nie chodziła, poruszała sięjedynie na wózku inwalidzkim. Na skutek pobytu w G. i S. na (...) i podjęciuintensywnej terapii pourazowej, zaczęła samodzielnie chodzić na krótkichdystansach przy pomocy dwóch kul łokciowych. Na skutek wypadku nie mogłakontynuować leczenia przez co najmniej 3 miesiące i w tym czasie korzystała zpomocy osób najbliższych. Na czas zrośnięcia się kości, wstrzymana zostałarehabilitacja.

 

Pismem z dnia 29 października2010 r. K. P. zgłosiła szkodę pozwanemu, który przyjął odpowiedzialność zaskutki zdarzenia. Powódkę poddano badaniom lekarzy orzeczników, którzy ustalili37% trwałego uszczerbku na zdrowiu. W toku postępowania likwidacyjnego pozwanyprzyznał i wypłacił powódce: kwotę 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia, kwotę10.000 zł tytułem odszkodowania oraz kwotę 5.000 zł tytułem zwrotu kosztówleczenia, zaspokojoną poprzez zasądzenie obowiązku naprawienia szkody zpostępowania karnego.

 

Powódka w dacie wypadkuuczęszczała do trzeciej klasy gimnazjum. Obecnie odczuwa dyskomfort związany zutratą zębów, ograniczyła spotkania ze znajomymi wstydząc się swojej twarzy,miała problemy ze snem. Uczęszczała do psychologa na zajęcia terapeutyczne. Przez6 tygodni nosiła na ręku opatrunek gipsowy, przyjmowała środki przeciwbólowe inasenne. Wymagała opieki osób trzecich. Początkowo miała problemy zsamodzielnym jedzeniem, pomimo protezy zębowej, do dnia dzisiejszego istniejąograniczenia w spożywaniu posiłków. W chwili obecnej jest studentką prywatnejszkoły kosmetologicznej, a decyzja o wyborze podyktowała była przystosowaniemplacówki dla osób niepełnosprawnych.

 

Opiniujący w sprawie bieglineurolog H. B., ortopeda-traumatolog C. K. i rehabilitacji M. K. zwrócili uwagęna stan zdrowia powódki przed wypadkiem oraz wskazali, że niedowład spastycznykończyn dolnych był następstwem przebytego w 2006 r. poprzecznego zapaleniardzenia kręgowego w odcinku szyjnym. Na skutek długotrwałej i intensywnej terapiim.in. w Oddziale (...) w (...) oraz w (...)w S. doszło do stopniowej pionizacjii chodu przy pomocy kul. Poza niedowładem czterokończynowym, następstwempoprzecznego zapalenia rdzenia jest też pęcherz neurogenny, co objawia sięmiędzy innymi zaleganiem moczu w pęcherzu moczowym. Wiąże się to znawracającymi stanami zapalnymi dróg moczowych i koniecznością codziennegocewnikowania, a w przeszłości również częstych hospitalizacji. Skutkiemprzebytego zapalenia rdzenia było też boczne neuropochodne skrzywieniekręgosłupa prowadzące do deformacji tylnej części klatki piersiowej (odstawaniałopatki), nie kwalifikujące się jednak do zabiegu operacyjnego. Bieglipodkreślili, iż w związku z wypadkiem komunikacyjnym doszło do zmniejszeniadystansu chodu. Powodem pogorszenia zdolności lokomocyjnych jest ból odczuwanyw okolicy krętarza biodrowego prawego oraz kolana lewego. Uzależniliperspektywy powrotu powódki do stanu zdrowia sprzed wypadku od możliwościustąpienia dolegliwości bólowych w okolicach krętarza i kolana, co jednakwymaga pogłębienia diagnostyki ortopedycznej. Ocenili trwały uszczerbek nazdrowiu powódki na poziomie 9%. W ocenie biegłego ortopedy, przebyte stłuczeniestawu kolanowego lewego nie spowodowało trwałych następstw, a obecnie zgłaszanedolegliwości nie pozostają w związku przyczynowym z przedmiotowym wypadkiem.Nie stwierdzono też uszczerbku wynikającego z uszkodzenia struktur układunerwowego. W opinii uzupełniającej, ustosunkowując się do zastrzeżeń złożonychprzez pełnomocnika powódki, podkreślili że uszczerbek na zdrowiu wywołanystłuczeniem lewego kolana oraz aktualnie zgłaszanym bólem kolana lewego podczaspionizacji, bólem okolicy krętarza kości udowej prawej nasilającej się podczaschodzenia nie został ustalony, albowiem badaniem przedmiotowym stwierdzonoprawidłowe obrysy stawu kolanowego lewego, brak bolesności uciskowej orazzachowaną pełną funkcję ruchową. Wyrazili ocenę, że zgłaszane obecniedolegliwości ze strony stawu kolanowego lewego, pozostają w związku zniedowładem kończyn dolnych i nieprawidłowym ustawianiem kończyny podczaspionizacji i nie mają więc związku z wypadkiem z dnia 6 grudnia 2009 r. Wocenie biegłych obrażenia ciała doznane przez K. P. na skutek wypadku nie mająistotnego wpływu na obecny stan zdrowia albowiem dysfunkcje ruchowe i zgłaszaneobecnie dolegliwości spowodowane są schorzeniem zasadniczym zapalenia rdzenia.Ostatecznie wyrazili ocenę, że kłopoty lokomocyjne powódki nie mają związkuprzyczynowego ze zdarzeniem i pozostają w związku z przebytym niedowładem kończyndolnych z 2006 r. Z kolei biegła neurolog uzupełniająco przesłuchiwana narozprawie wskazywała, iż blizna na nosie nie została uwzględniona przyustalaniu trwałego % uszczerbku na zdrowi z uwagi na jej śladowe rozmiary.Biegła nie była również w stanie wyjaśnić przyczyn omdlenia powódki w kilkatygodniu po zdarzeniu, albowiem nie była prowadzona diagnostyka w tym kierunku.Natomiast opiniujące w sprawie biegłe psycholog M. S. oraz psychiatra I. O.stwierdziły, iż u powódki w dalszym ciągu występuje zespół stresu pourazowego onasileniu lekkim, będący konsekwencją negatywnych przeżyć związanych zwypadkiem. Określiły uszczerbek na zdrowiu korespondujący z wypadkiem napoziomie 5%. Zwróciły uwagę, że sytuacja emocjonalna powódki była bardzotrudna, gdyż straciła ona nadzieję i wiarę w możliwości samodzielnegoporuszania się. Wypadek spowodował niechęć do podejmowania kolejnych wysiłków,cierpienia fizyczne miały swoje przełożenie na cierpienia psychiczne. Nadtoprzeprowadzone przez biegłe badania dodatkowe ujawniły zaniżoną samoocenę zpowodu blizn i ograniczeń motorycznych.

 

Biegła sądowa z zakresu chirurgiiszczękowej L. L. zaznaczyła, iż w wyniku wypadku powódka straciła 5 zębówstałych w przednim odcinku wyrostka zębodołowego szczęki. Zabieg chirurgiczny wobrębie jamy ustnej polegał na usunięciu głęboko złamanych korzeni orazwykonaniu plastyki wyrostka zębodołowego szczęki, który wykonano w znieczuleniuogólnym dożylnym. W ocenie biegłej uzupełnienie protetyczne w postaci protezyakrylowej ruchomej w dość szybkim czasie po wygojeniu się ran nie spowoduje naprzyszłość powstania wady zgryzu lub niedorozwoju szczęki. Protezę akrylowąnależy wymieniać co 5 lat, nie ma to jednak istotnego wpływu na funkcjonowaniecałego organizmu. W swojej opinii uzupełniającej wskazywała, że w okresieżycia, w którym powódka uległa wypadkowi, nie wolno stosować stałych uzębieńprotetycznych typu mosty lub implanty a zatem zastosowanie protezy akrylowejbyło rozwiązaniem słusznym. Obecnie braki uzębienia należy uzupełnić implantami,wykonanymi przez doświadczonego chirurga szczękowego. Biegła sądowa z zakresuotolaryngologii M. M. oceniła trwały uszczerbek na zdrowiu powódki z powoduzłamania nosa na 3%. Podkreśliła, że wprawdzie powódka obecnie zgłaszanawracające bóle nosa, nasilające się przy zmianach pogody, przy dotyku, przywietrznej pogodzie, niemniej jednak rokowania na przyszłość są dobre i bólenosa z czasem powinny ustąpić.

 

Mając na uwadze powyższeustalenia, Sąd Okręgowy stwierdził, że odpowiedzialność pozwanegoubezpieczyciela jest związana z bezpośrednimi skutkami wypadku drogowego, któryspowodował u niej szkodę. Pozwany odpowiada za sprawcę wypadku komunikacyjnegoz tytułu odpowiedzialności cywilnej.

 

Podkreślił, że zasadność żądaniapozwu uzależniona była od ustalenia zakresu doznanych przez powódkę cierpieńoraz oceny stanu zdrowia powódki w kontekście trwałości następstw doznanychurazów i rokowań na przyszłość. Sąd dopuścił w tym celu dowód z opinii biegłychz zakresu neurologii, ortopedii-traumatologii, rehabilitacji, psychologii,psychiatrii, chirurgii szczękowej oraz laryngologii. Sąd nie miał zastrzeżeń dosporządzonych przez biegłych opinii z zakresu psychologii, psychiatrii,chirurgii szczękowej, laryngologii i częściowo ortopedii. Zostały one sporządzoneprzez biegłych dysponujących odpowiednią wiedzą i doświadczeniem zawodowym.Powołane wyżej opinie są jasne i logiczne, nadto poparte stosowną argumentacją.Sąd Okręgowy nie podzielił jedynie twierdzeń biegłego z zakresu ortopedii C. K.w zakresie, w którym kategorycznie twierdził, że kłopoty z poruszaniem siępowódki nie mają związku z wypadkiem, a głównym problemem jest niedowładkończyn dolnych i brak możliwości poprawy funkcji lokomocyjnych. W ocenie Sądu,zaawansowany i długotrwały proces rehabilitacyjny bezsprzecznie poprawił stanzdrowia powódki na płaszczyźnie motoryki i poruszania się na datę sprzedwypadku, natomiast zdarzenie z dnia 6 grudnia 2009 r. uniemożliwiło jejkontynuowanie ćwiczeń, ograniczając tym samym przywrócenie sprawności przed tymzdarzeniem. Przeszło 3-miesięczna przerwa w rehabilitacji związanej zpierwotnym schorzeniem, pozostawanie w domu w pozycji leżącej, następnie zaśjedynie siedzącej, utrata wiary w odzyskanie pełnej sprawności niewątpliwiemiały wpływ na pogorszenie stanu zdrowia powódki. Uznał zatem, że o ile więcsam charakter i umiejscowienie urazów nie wpływało bezpośrednio na zdolnościmotoryczne powódki, o tyle czasowe ograniczenie jej możliwości kontynuowaniaćwiczeń i poddawania się zabiegom bezsprzecznie wpłynęło na stopień jej krzywdyi pozostawało skutkiem zdarzenia. Uzasadniało to przyjęcie, iż obecne kłopoty zporuszaniem mają pośredni związek z wypadkiem.

 

Zdaniem Sądu, żądanie powódkidotyczące zasądzenia zadośćuczynienia jest usprawiedliwione co do zasady.Ustalając wysokość należnego powódce zadośćuczynienia, Sąd miał na uwadzeprzede wszystkim rozmiar doznanych cierpień fizycznych a więc ból,długotrwałość leczenia i inne dolegliwości a także cierpienia psychiczne, czylinegatywne uczucia przeżywane w związku z doznanymi cierpieniami fizycznymi. Niebez znaczenia w tej mierze był także wiek poszkodowanej i skutki uszkodzeniaciała w zakresie ogólnej zdolności do normalnego, samodzielnego funkcjonowania.Sąd ocenił doznaną przez powódkę krzywdę jako ogromną. Wiązała się ona ztrwałym naruszeniem zarówno zdrowia psychicznego, które jest jednym znajwiększych dóbr osobistych człowieka jak i zdrowia fizycznego. Powódka powypadku przez przeszło 3 miesiące pozostawała unieruchomiona, początkowowyłącznie w pozycji leżącej, następnie w pozycji siedzącej. Wymagała stałejopieki osób trzecich i pomocy z zewnątrz. Przed wypadkiem intensywnieuczestniczyła w szeregu rehabilitacji, podejmowała próby przywrócenia pełnejsprawności jej nogom. W dalszym ciągu występuje u niej zespół stresupourazowego o nasileniu lekkim, będący konsekwencją negatywnych przeżyćzwiązanych z wypadkiem. Jej twarz i cało pokryte jest szeregiem blizn,natomiast utrata uzębienia skutkowała koniecznością założenia protezy. Sądzwrócił uwagę, że uniemożliwienie jej uczęszczania do szkoły, spotykania się zeznajomymi, a przy tym długotrwały proces leczenia powypadkowego, wizyty wporadniach psychologicznych potęgowały uczucie krzywdy.

 

Sąd Okręgowy doszedł doprzekonania, że kwota, która powinna w całości zaspokoić roszczenie powódki ztytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, jest kwota 400.000 zł, która jestadekwatna do doznanych przez powódkę obrażeń, skali cierpień, trwałościnastępstw, okresu rekonwalescencji oraz rokowań na przyszłość. Od takokreślonej kwoty należało odliczyć kwotę 60.000 zł, którą pozwany wypłacił wtoku postępowania likwidacyjnego. Dalej idące żądanie z tytułu zadośćuczynieniaSąd oddalił uznając je za nadmiernie wygórowane.

 

Za uzasadnione uznał Sąd żądanieodszkodowania należnego powódce tytułem zwrotu poniesionych przez nią kosztówleczenia i wydatków z tym związanych, a także kosztów płatnych studiów, którepodjęła po wypadku i kontynuuje. Sąd uznał za udowodnione tak co do zasady jaki wysokości poniesione przez nią koszty, a wyszczególnione w pozwie (k. 13),rehabilitacji za okres od stycznia 2010 r. do maja 2012 r., konsultacjepsychoterapeutyczne, usługi stomatologiczne, zakup siedziska pod prysznic ipodkład frotte oraz zakup leków przeciwbólowych w tym okresie – w łącznejkwocie 28.436,15 zł. Koszty dojazdów do placówek medycznych zostały wskazanepodwójnie, stąd też żądaną kwotę 28.531,02 zł stosownie pomniejszył. Nieuwzględnił natomiast kosztów dojazdu na rehabilitację w okresie od lipca 2013oraz w 2014 r., jako, że nie miały one związku bezpośrednio z wypadkiem, leczze schorzeniem głównym. Sąd uwzględnił kwotę 18.000 zł tytułem wydatkówzwiązanych z kontynuowaniem przez powódkę nauki na uczelni przystosowanej dlaosób niepełnosprawnych poruszających się na wózku inwalidzkim oraz wydatki nakonsultacje i leczenie stomatologiczne oraz ortodontyczne. W ocenie Sądu,łączny koszt związany z leczeniem i rehabilitacją powódki wyniósł 49.129 zł. itaką kwotę Sąd I instancji zasądził tytułem odszkodowania należnego powódcetytułem zwrotu poniesionych przez nią kosztów leczenia i wydatków z tymzwiązanych (art. 444 § 1 k.c.).

 

Za nieuzasadnione uznał natomiastżądanie powódki zasądzenia na jej rzecz renty na podstawie art. 444 § 2 k.c. Wocenie Sądu Okręgowego powódka nie wykazała należycie zwiększenia się potrzeblub zmniejszenia widoków i kosztów powodzenia na przyszłość pozostających wnormalnym, bezpośrednim związku przyczynowym ze zdarzeniem. Wprawdzie K. P. wdalszym ciągu wymaga rehabilitacji w związku z ograniczonymi możliwościamiporuszania się, jednakże potrzeba ta wynika wyłącznie z pierwotnego schorzenia,na które K. P. cierpi od kwietnia 2006 r. Sąd przyjął, iż niezależnie odzdarzenia z dnia 6 grudnia 2009 r., powódka korzystałaby z pomocyrehabilitantów czy też dokonywała zakupu leków przeciwbólowych oraz żelichłodzących. Podzielił w pełni opinie biegłych w zakresie, w którympodkreślali, że schorzenia pozostające w bezpośrednim związku ze zdarzeniem niewymagają ćwiczeń usprawniających na przyszłość. Ostatecznie uznał, że urazy,których doznała w wyniku wypadku, nie uzasadniają przyznania jej comiesięcznejrenty.

 

Sąd Okręgowy nie uwzględniłrównież roszczenia powódki w zakresie ustalenia odpowiedzialności za dalsze,nieujawnione obecnie a mogące dopiero powstać skutki wypadku, wskazując, żemożliwość wytoczenia powództwa o zasądzenie wyklucza istnienie po stroniepowoda interesu prawnego w jednoczesnym wytoczeniu na podstawie art. 189 k.p.c.powództwa o ustalenie naruszonego prawa lub stosunku prawnego. Wskazał, żepowódka aktualnie nie wykazała istnienia interesu prawnego w żądaniu takiegoustalenia, natomiast zasadniczym dowodem w tym zakresie były opinie biegłychlekarzy, którzy nie stwierdzili, by w przyszłości mogły zaistnieć inne niżodczuwane przez powódkę aktualnie niedogodności bezpośrednio związane zwypadkiem. Jednocześnie zwrócił uwagę, iż takie rozstrzygnięcie w żadnej mierzenie zamyka powódce możliwości wystąpienia w przyszłości z roszczeniemwywiedzionym w oparciu o powstanie nowej szkody z mocy art. 442 1 k.c.

 

O odsetkach orzekł na podstawieart. 481 k.c., zaś ich bieg wyznaczył od dnia doręczenia stronie pozwanejodpisu pozwu, tj. od 9 lipca 2012 r. W niniejszej sprawie powódkaskonkretyzowała żądane przez siebie roszczenie jak i jego kwotę w pozwie, stądteż pozwany już od dnia doręczenia pozwu miał możliwość spełnienia pierwotnieżądanego przez powódkę roszczenia. Dlatego też Sąd nie znalazł podstaw, abyobciążać pozwanego odsetkami za opóźnienie w płatności od daty wskazywanej wtreści pozwu.

 

O kosztach procesu Sąd orzekł napodstawie art. 100 k.p.c. zd. 1 k.p.c., dokonując ich stosunkowegorozdzielenia, stosownie do wyniku sporu.

 

Apelacje od powyższego wyrokuwniosły obie strony.

 

Powódka zaskarżyła wyrok w częścioddalającej powództwo, tj.:

 

1)w części oddalającej powództwoco do odsetek ustawowych od zasądzonej tytułem zadośćuczynienia kwoty 340.000zł od dnia 16 maja 2012 r. do dnia 8 lipca 2012 r. - co do kwoty - 6.418,08 zł;

 

2)w części oddalającej powództwoz tytułu zadośćuczynienia co do kwoty 660.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami oddnia 16 maja 2012 r. do dnia zapłaty;

 

3)w części oddalającej powództwoz tytułu odszkodowania co do kwoty 91.443,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami oddnia 9 lipca 2012 r. do dnia zapłaty;

 

4) w części oddalającej powództwoz tytułu comiesięcznej renty w wysokości 1.064,35 zł, płatnej do 10-go dniakażdego miesiąca, począwszy od dnia 8 maja 2012 r. wraz z ustawowymi odsetkamiw razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat;

 

5)a także w zakresierozstrzygnięcia o kosztach postępowania (pkt III i IV wyroku).

 

Wyrokowi temu zarzuciła:

 

1) naruszenie przepisu prawamaterialnego, a mianowicie art. 445 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię wartościującegopojęcia „odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia" polegającą nawadliwym przyjęciu, iż kwota 360.000 zł stanowi odpowiednią sumę należnegozadośćuczynienia, w sytuacji gdy uwzględniając okoliczności rozpoznawanejsprawy, a w szczególności wiek powódki, rozmiar doznanych krzywd, ujemnychfizycznych i psychicznych następstw wypadku, a przede wszystkim ponownąinwalidyzację podsądnej, adekwatną kwotą zadośćuczynienia jest dochodzonapozwem równowartość 1.000.000 zł;

 

2) naruszenie przepisów prawa materialnego,a mianowicie art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. poprzez ich błędnąwykładnię polegającą w realiach rozpoznawanej sprawy na wadliwym uznaniu, iżodsetki ustawowe od zgłoszonego roszczenia o zadośćuczynienie przysługująpowódce od dnia doręczenia pozwu stronie przeciwnej (9 lipca 2012 r.), podczasgdy dochodzone roszczenie zostały zgłoszone i skonkretyzowane kwotowo już wtoku postępowania likwidacyjnego, a zakład ubezpieczeń pozostawał w opóźnieniuod dnia 27 kwietnia 2013 r. tj. dnia następującego po dniu doręczenia zakładowiubezpieczeń stosownego wezwania do zapłaty;

 

3)naruszenie przepisu prawamaterialnego, a mianowicie art. 189 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię iprzyjęcie, iż powódka nie posiada interesu prawnego w ustaleniu odpowiedzialnościpozwanego za skutki wypadku mogące powstać w przyszłości, w sytuacji gdyniemożność jednoznacznego ustalenia rokowań powódki na przyszłość, a takżeperspektywa złagodzenie trudności dowodowych, które mogą powstać na skutekupływu czasu od zdarzenia wywołującego szkodę w toku kolejnego postępowaniaprowadzi do wniosków przeciwnych;

 

4) naruszenia przepisu prawamaterialnego, a mianowicie § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zdnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności adwokackie orazponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędupoprzez jego niezastosowanie i pominięcie w orzeczeniu o kosztach postępowaniarodzaju i zawiłości postępowania, a przede wszystkim rzeczywistego nakładupracy pełnomocnika powoda, jego aktywności i wkładu w rozpoznanie sprawy, atakże długości trwania postępowania, ilości wyznaczonych rozpraw iprzeprowadzonych na nich czynnościach procesowych, co skutkowałonieuwzględnieniem wniosku o zasądzenie trzykrotność minimalnego wynagrodzenia ztytułu zastępstwa procesowego;

 

5)naruszenia przepisu prawamaterialnego, a mianowicie art. 113 ust 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawachcywilnych poprzez jego niezastosowanie i nałożenie na stronę powodową obowiązkuuiszczenia brakujących kosztów sądowych w kwocie 37.039 zł, w sytuacji gdytrudna sytuacja majątkowa i rodzinna powódki przemawiała za odstąpieniem odobciążania jej nieuiszczonymi kosztami postępowania;

 

6) naruszenie przepisówpostępowania mająca istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 233 §1 k.p.c. przez dokonanie oceny materiału dowodowego z pominięciem jego istotnejczęści, tj. dokumentów w postaci zaświadczeń z dnia 23 lutego 2015 r.dotyczących kosztów niezbędnej rehabilitacji powódki, zaświadczenia dotyczącegokosztów wstawienia implantów, opinii biegłej - stomatolog w zakresie dotyczącymkosztów uzupełnienia implantologicznego braków w uzębieniu, a także rachunków ifaktur VAT, co skutkowało zasądzeniem odszkodowania z pominięciem kosztówleczenia stomatologicznego (kwota 58.530 zł), kosztów rehabilitacji (kwota42.880 zł) oraz wydatków na niezbędne środki lecznicze, pozostających wadekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem z dnia 6 grudnia 2009 r;

 

7) sprzeczność istotnych ustaleńz treścią zgromadzonego materiału dowodowego poprzez wadliwe przyjęcie, iżroszczenie w zakresie renty nie zostało udowodnione przez stronę powodową, mimoistnienia ku temu dostatecznej podstawy w zebranym materiale dowodowym, a wszczególności w postaci zaświadczeń dotyczącego kosztów rehabilitacji z dnia 23lutego 2015 r., a także opinii biegłych sądowych z zakresu psychologii ipsychiatrii, z której wynika, iż powódka cierpi na zespól stresu pourazowego,będącego konsekwencją negatywnych przeżyć związanych z wypadkiem, co wymagauczestniczenia w konsultacji psychologicznej.

 

Wskazując na powyższe powódkawniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódkikwoty 1.000.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 16 maja 2012 r. do dniazapłaty tytułem zadośćuczynienia; kwoty 140.572,68 zł z ustawowymi odsetkami oddnia 9 lipca 2012 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania; kwoty 1.064,35 złpłatnej do 1-go dnia każdego miesiąca, począwszy od dnia 8 maja 2012 r. zustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rattytułem renty; zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania zaobie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego (stanowiącego trzykrotnośćstawki minimalnej) według norm prawem przepisanych oraz odstąpienia odobciążania powódki na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Białymstokukwotą 37.039 zł tytułem brakujących kosztów sądowych.

 

Pozwany zaskarżył powyższy wyrokw części, tj. w pkt I. - ponad kwotę 100.000 zł oraz w zakresie początkowejdaty biegu odsetek, a także w pkt III i IV (koszty procesu) zarzucając:

 

1) naruszenie przepisówpostępowania - art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dowolną ocenę materiału dowodowegoi wyprowadzenie błędnych wniosków co do zakresu krzywdy odczuwanej przezpowódkę, a także przyjęcie, że zgłoszone tytułem odszkodowania wydatki naleczenie i naukę pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z wypadkiem i nie zostałyzaspokojone przez pozwanego oraz sprawcę wypadku;

 

2) naruszenie przepisów prawamaterialnego przez ich błędną wykładnię - art. 445 § 1 k.c. - poprzezprzyznanie rażąco wygórowanej kwoty zadośćuczynienia w odniesieniu do krzywdydoznanej przez powódkę;

 

3) naruszenie przepisów prawamaterialnego przez ich błędną wykładnię - art. 444 § 1 k.c. poprzez przyznanieodszkodowania ponad poniesioną szkodę związaną z wypadkiem, z pominięciem kwotuiszczonych przez (...) oraz sprawcę wypadku,

 

4) naruszenie przepisów prawamaterialnego przez ich błędną wykładnię - art. 481 k.c. poprzez przyjęciepoczątkowej daty biegu odsetek na dzień 9 lipca 2012 r. podczas, gdy doręczenieodpisu pozwu pozwanemu nastąpiło w dniu 23 lipca 2012 r.

 

Wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokuw pkt I. poprzez obniżenie zasądzonej kwoty 389.129 zł do kwoty 100.000 zł zustawowymi odsetkami od dnia 23 lipca 2012 r. do dnia zapłaty, oddaleniepowództwa w pozostałym zakresie oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanegokosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedługnorm przepisanych.

 

Sąd Apelacyjny zważył, conastępuje:

 

Obie apelacje zasługiwały naczęściowe uwzględnienie.

 

Sąd Apelacyjny podziela ustaleniafaktyczne poczynione przez Sąd I instancji i przyjmuje je za swoje. Teustalenia nie naruszały zasady oceny materiału dowodowego wynikającej z art.233 § 1 k.p.c. Tak naprawdę strony różniły się jedynie w ocenie skutkówprawnych zdarzenia, a konkretnie - jakie kwoty należne były K. P. z tytułuskutków wypadku, do którego doszło w dniu 6 grudnia 2009 r. spowodowanego przezkierującą pojazdem objętym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznychw pozwanym zakładzie ubezpieczeń. Swojej odpowiedzialności, co do zasady niekwestionował również (...) S.A.

 

Odnosząc się do kwestiizadośćuczynienia, kwestionowanej przez obie strony należy zaznaczyć, że zgodniez art. 445 § 1 w zw. z art. 444 k.c., w razie uszkodzenia ciała lub wywołaniarozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułemzadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

 

W przeciwieństwie doodszkodowania za szkodę majątkową, zadośćuczynienie pieniężne za doznanąkrzywdę, tj. za szkodę niemajątkową, ma za zadanie naprawienie wszelkichcierpień fizycznych i psychicznych, jakich doświadczył poszkodowany w wynikuzdarzenia wywołującego szkodę, czyli w tym przypadku - wypadku drogowego z dnia6 grudnia 2009 r. Zadośćuczynienie odgrywa przede wszystkim rolę kompensaty, awięc jego cel jest tożsamy z celem stawianym odszkodowaniu, czyli jego wysokośćmusi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Pamiętać jednak należy, że oile szkoda majątkowa w postaci damnum emergens i lucrum cessans (art. 361 § 2k.c.) stanowi wartość mierzalną, tj. taką, którą można policzyć, krzywda stanowitę postać szkody, której wprost nie da się zmierzyć i określić jej wartości. Orozmiarze zadośćuczynienia należnego poszkodowanemu powinien decydować: rozmiardoznanej krzywdy, czyli stopień doznanych przez niego cierpień fizycznych ipsychicznych, ich intensywność, czas trwania, nieodwracalność następstw,charakter zajęć i pracy wykonywanych przed zdarzeniem, poczucie nieprzydatnościspołecznej, bezradność życiową, w tym konieczność korzystania z pomocy innychosób oraz inne okoliczności, których nie sposób wymienić wyczerpująco, a którew każdym wypadku mają charakter indywidualny. Niewymierny i ocenny charakterkryteriów mających wpływ na ustalenie wysokości zadośćuczynienia skutkuje tym,że sąd przy orzekaniu ma pewną swobodę i w ramach tej swobody orzeka, jakakwota zadośćuczynienia będzie w danych okolicznościach odpowiednia.

 

Wymaga podkreślenia, że o ilezadośćuczynienie powinno być odczuwalne dla poszkodowanego, przywracając murównowagę emocjonalną naruszoną w wyniku doznania cierpień psychicznych ifizycznych, to jego wysokość nie może być jednak nadmierna w stosunku dodoznanej krzywdy, a więc musi być utrzymana w rozsądnych granicach, zuwzględnieniem okoliczności danego przypadku. Ponieważ ocena sądu co doustalenia wysokości odszkodowania ma charakter swobodny, chociaż przyuwzględnieniu wytycznych wynikających chociażby z art. 233 § 1 k.p.c. worzecznictwie ugruntowało się stanowisko, że zarzut zaniżenia lub zawyżeniazadośćuczynienia pieniężnego może być uwzględniony tylko w razie oczywistegonaruszenia kryteriów oceny mających wpływ na ustalenie wysokościzadośćuczynienia (np. pominięcie określonych skutków wypadku, błędne określenietrwałości następstw, itp.) albo oczywistego zaniżenia lub zawyżenia kwotyzadośćuczynienia przy prawidłowo ustalonych skutkach zdarzenia (por. np. wyrokSN z dnia 9.07.1970 r., III PRN 39/70, OSNCP 1971, Nr 3, poz. 53, wyrok SN zdnia 7.01.2000 r., II CKN 651/98). O ile więc określenie wysokościzadośćuczynienia stanowi atrybut sądu I instancji, a więc sąd ten, biorąc poduwagę wszystkie okoliczności towarzyszące skutkom zdarzenia, ustalić powinienrozmiar krzywdy, to sąd II instancji może korygować wysokość zadośćuczynieniatylko wówczas, gdy zadośćuczynienie jest niewspółmiernie nieodpowiednie jakorażąco wygórowane lub rażąco niskie, albo jeżeli sąd pierwszej instancjiprzyznał je w rozmiarze mniejszym, niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania.Innymi słowy, jedynie rażąca dysproporcja świadczeń albo pominięcie przyorzekaniu o zadośćuczynieniu istotnych okoliczności, które powinny byćuwzględnione przez sąd jako wpływające na wysokość zadośćuczynienia przyzałożeniu, że musi ono spełniać funkcję kompensacyjną, ale nie może byćjednocześnie źródłem nieuzasadnionego wzbogacenia się osoby pokrzywdzonej,uprawniają do ingerencji w zasądzone zadośćuczynienie (por. wyrok SA wWarszawie z dnia 7.03.2014 r., I ACA 1273/13).

 

Zatem niezwykle istotne jestwyważenie wysokości zadośćuczynienia, aby spełniało ono wszystkie postawioneprzed nim zadania, które zostały wymienione powyżej. W niniejszej sprawie Sąd Iinstancji uznał, że te cele spełniać będzie zadośćuczynienie w kwocie 400.000zł, co skutkowało zasądzeniem kwoty 340.000 zł, z uwagi na to, że w tokupostępowania likwidacyjnego pozwany uiścił na rzecz powoda łącznie kwotę 60.000zł. Według pozwanego „odpowiednia suma”, o jakiej mowa w art. 445 § 1 to kwota100.000 zł (uwzględniając wypłaconą z tego tytułu kwotę 50.000 zł), natomiastzdaniem powódki adekwatną kwotą zadośćuczynienia jest kwota -1.000.000 zł.

 

W ocenie Sądu Apelacyjnego zzarzutami pozwanego w części należało się zgodzić. Niewątpliwie do zdarzenia zdnia 6 grudnia 2009 r. doszło z wyłącznej winy osoby objętej ubezpieczeniem upozwanego, powódka w żaden sposób do wypadku się nie przyczyniła. Wszelkie skutkizdarzenia były więc wynikiem zachowania się ubezpieczonego w pozwanym zakładzieubezpieczeń. Skutki te dotyczyły: pobytu w szpitalu, hospitalizacji, odczuciabólu o różnym stopniu natężenia, utracie pięciu stałych zębów, uszczerbku nazdrowiu w 32% i konieczności pomocy osób trzecich.

 

Niemniej jednak, co słuszniepodniesiono w apelacji umknęło ocenie Sądu Okręgowego stwierdzenie zawarte wopinii biegłych z zakresu neurologii, ortopedii - traumatologii orazrehabilitacji, że na aktualny stan zdrowia powódki ogromny wpływ miała choroba przebytaw 2006 r., tj. poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym.Skutkiem przebytego zapalenia był niedowład spastyczny kończyn dolnych, pęcherzneurogenny, który objawia się zaleganiem moczu w pęcherzu moczowym oraznawracającymi stanami zapalnymi dróg moczowych a także boczne neuropochodneskrzywienie kręgosłupa, prowadzące do deformacji tylnej części klatkipiersiowej (odstawanie łopatki), nie kwalifikujące się jednak do zabieguoperacyjnego. Biegli w swojej opinii kategorycznie stwierdzili, że na skutekwypadku K. P. została wyłączona na trzy miesiące z rehabilitacji prowadzonej wzwiązku z leczeniem jej choroby zasadniczej. Zdaniem biegłego ortopedy przebytestłuczenie stawu kolanowego lewego nie spowodowało trwałych następstw, a obecnezgłaszane dolegliwości ze strony kolana lewego pozostają w związku z chorobąpowódki - niedowładem kończyn dolnych i nieprawidłowym ustawieniem kończynypodczas pionizacji. Również dysfunkcje ruchowe i zgłaszane obecnie dolegliwości(bolesność okolicy krętarzowej) spowodowane są schorzeniem samoistnym-zapalenia rdzenia. Ponadto obrażenia ciała, których doznała na skutek wypadku,po zakończonym procesie leczenia nie mają istotnego wpływu na jej stan zdrowia.Biegli podkreślili, że możliwe jest pogorszenie stanu zdrowia powódki wprzyszłości, jednakże będzie ono pozostawało bez związku z przebytym wypadkiem.Wbrew zatem stanowisku Sądu I instancji brak jest dowodów w sprawie, któreuzasadniałyby przyjęcie, że obecne kłopoty powódki z poruszaniem się mają bezpośrednizwiązek z wypadkiem. Dlatego też zgodzić się należało ze stanowiskiem biegłychco do tego, że istnieje bezpośredni związek przyczynowy między obecnym stanemzdrowia a tymi niezwiązanymi z wypadkiem z 2009 r. wcześniejszymi schorzeniamii to one również w istotny sposób pogarszają sprawność i wydolnośćpsycho-fizyczną powódki. Niewątpliwie na rozmiar krzywdy powódki miały wpływcierpienia i bolesne zabiegi związane z utratą pięciu zębów stałych czy teżskutki stresu pourazowego, niemniej jednak okoliczność ta nie mogła sama wsobie przesądzać o wysokości zasądzonego na jej rzecz zadośćuczynienia. Tymbardziej, że biegłe z zakresu psychologii i psychiatrii wskazywały w swojejopinii na zespół stresu pourazowego, jednakże o lekkim nasileniu. Zwróciły uwagę,że na niską samoocenę powódki miał wpływ przebyty wypadek (blizny, brakuzębienia), jednakże niewątpliwie nie bez znaczenia pozostawał również trwającyi pogłębiający się proces chorobowy związany z jej chorobą zasadniczą.Tymczasem odpowiedzialność pozwanego ogranicza się wyłącznie do skutków wypadkuz 2009 r. Nie można więc żądanym od niego zadośćuczynieniem kompensowaćistniejącego aktualnie u powódki stopnia utraty zdrowia.

 

W ocenie Sądu Apelacyjnego,adekwatną do doznanej przez powódkę krzywdy spowodowanej wypadkiem kwotązadośćuczynienia jest 200.000 złotych. (przy uwzględnieniu już wypłaconegoświadczenia w wysokości 50.000 zł). Zadośćuczynienie w takiej wysokościdostatecznie wynagradza K. P. niedogodności wynikające z doznanej krzywdy orazstanowi dla niej odczuwalną wartość ekonomiczną i jest utrzymane w rozsądnychgranicach.

 

Zarzut apelacji pozwanegodotyczący zawyżenia zasądzonego zadośćuczynienia jest zatem częściowo zasadny izasługuje na uwzględnienie poprzez obniżenie zasądzonej na rzecz powódki kwotyzadośćuczynienia do kwoty 200.000 zł. Tym samym niezasadny okazał się zarzutpowódki naruszenia art. 445 § 1 k.c., w oparciu o który domagała siępodwyższenia zasądzonego na jej rzecz zadośćuczynienia.

 

Apelacje obu stron zasługiwały naczęściowe uwzględnienie w zakresie wysokości odszkodowania. Odszkodowanie zart. 444 § 1 k.c. obejmuje wszelkie koszty wynikłe z uszkodzenia ciała lubwywołania rozstroju zdrowia stanowiąc sposób naprawienia szkód majątkowych,między innymi poniesionych przez poszkodowanego kosztów leczenia,rehabilitacji, wydatków związanych z różnymi rodzajami terapii, wyjazdamisanatoryjnymi, zakupem lekarstw, kosztów opieki i pomocy ze strony osóbtrzecich. Osoba, która została niepełnosprawna na skutek wypadku ma prawo domagaćsię w ramach naprawienia szkody pokrycia wszystkich niezbędnych i celowychwydatków wynikających z tego zdarzenia. O uznaniu poszczególnych wydatków zaspełniające te kryteria sąd decyduje w oparciu o stopień niepełnosprawności,jak również sytuację życiową poszkodowanego (por. wyrok SN z dnia 9 stycznia2008 r., II CSK 425/07, LEX nr 470614).

 

W ramach zasądzonego przez Sąd Iinstancji odszkodowania pozwany kwestionował sumę 49.129 zł, na którą składająsię następujące kwoty: 28.436,15 zł obejmująca koszty leczenia i dojazdów,18.000 zł - wydatki związane z kontynuowaniem przez powódkę nauki na uczelniprzystosowanej dla osób niepełnosprawnych poruszających się na wózkuinwalidzkim oraz 2.692,85 zł tytułem poniesionych kosztów leczeniastomatologicznego. Ponadto twierdził, że Sąd I instancji nie uwzględniłwypłaconej przez pozwanego kwoty 10.000 zł tytułem odszkodowania oraz kwoty5.000 zł tytułem naprawienia części szkody wyrządzonej przestępstwem wobecsprawczyni wypadku komunikacyjnego zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego wBiałymstoku z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie VII K 138/10. Zgodzić sięnależało ze skarżącym, że Sąd I instancji pominął fakt otrzymania przez powódkęod pozwanego i sprawcy odszkodowania, które w części rekompensowało poniesioną przeznią szkodę majątkową. W związku z powyższym zasądzone odszkodowanie winno byćpomniejszone o wspomniane wyżej kwoty (łącznie o 15.000 zł). W ocenie SąduApelacyjnego wydatki poniesione przez powódkę związane ze środkami medycznymi,lekarstwami czy też leczeniem stomatologicznym zostały przez Sąd I instancjiocenione prawidłowo. Przedstawione przez K. P. faktury i rachunku byłybezpośrednio związane z procesem leczenia a zatem były w pełni uzasadnione.Podzielić należało natomiast trafność argumentacji pozwanego w odniesieniu doodszkodowania w wysokości 18.000 zł z tytułu poniesionych przez powódkę kosztównauki w szkole przystosowanej do potrzeb osób niepełnosprawnych, iż w tymzakresie roszczenie odszkodowawcze nie zostało wykazane. Rację ma bowiem skarżącytwierdząc, że nie zostało wykazane aby poniesione z tego tytułu kosztypozostawały w adekwatnym związku przyczynowo – skutkowym z wypadkiem, azwiązane były z chorobą pierwotną powódki. W świetle opinii biegłych sądowych zzakresu neurologii, ortopedii traumatologii, rehabilitacji, z której to wynika,że to choroba powódki przebyta w 2006r. spowodowała konieczność poruszania sięna wózku inwalidzkim, nie zachodziły podstawy do uwzględnienia tej kwoty. SądApelacyjny obniżył zatem o wyżej wskazane kwoty wysokość zasądzonegoodszkodowania (41.29 zł - 10.000 zł - 5.000 zł - 18.000 zł =16.129 zł).

 

Na częściowe uwzględnieniezasługiwała również apelacja powódki w tym zakresie, a mianowicie w części wktórej domagała się ona uwzględnienia kosztów związanych z leczeniemstomatologicznym w wysokości 58.530 zł. Bezspornym w sprawie było, że powódkana skutek wypadku komunikacyjnego straciła pięć zębów stałych w przednimodcinku wyrostka zębodołowego szczęki. Konieczne było przeprowadzenie zabieguchirurgicznego w obrębie jamy ustnej, polegającego na usunięciu głębokozłamanych korzeni oraz wykonaniu plastyki wyrostka zębodołowego szczęki.Uzupełnienie protetyczne w postaci akrylowej ruchomej miało jedynie charaktertymczasowy. Biegła z zakresu chirurgii szczękowej L. L. wskazała, iż obecnienależy uzupełnić braki implantami, których koszt wstępnie oceniła na poziomie30.000 zł. Koszty te potwierdza złożony przez powódkę do akt sprawy kosztorysleczenia implantologicznego, zgodnie z którym całkowity koszt leczeniastomatologicznego wynosi 58.530 zł (k. 481- 483). Sąd Apelacyjny mając nauwadze przedstawiony przez powódkę dokument uznał, że jest to wydatekuzasadniony. Natomiast pozostałe koszty, na które powoływała się skarżąca wapelacji, związane z rehabilitacją palców czy też kolana, jako nie pozostającew związku przyczynowo- skutkowym z wypadkiem nie mogły zostać uwzględnione.Reasumując, Sąd II instancji podwyższył żądaną przez powódkę kwotę tytułemodszkodowania do kwoty 74.659 zł, która obejmowała kwotę 16.129 zł tytułemdojazdów oraz kosztów leczenia oraz 58.530 zł z tytułu wydatków leczeniastomatologicznego.

 

Sąd Apelacyjny nie podzieliłnatomiast zarzutów powódki błędnych ustaleń faktycznych i naruszenia art. 444 §2 k.c., wyrażającego się w odmowie przyznania renty.

 

Przewidziana art. 444 § 2 k.c.renta z tytułu zwiększonych potrzeb poszkodowanego jest sposobem naprawieniawyrządzonej deliktem majątkowej szkody na osobie przejawiającej się wkonieczności pokrywania przez poszkodowanego takich wydatków związanych zzaspokajaniem usprawiedliwionych osobistych życiowych potrzeb (kosztówutrzymania), których niezbędność poniesienia powstała w związku z następstwamiwypadku i których poszkodowany nie musiałby ponosić w sytuacji, gdyby dowypadku powodującego uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia nie doszło.Niewątpliwie do wydatków tych należą koszty leczenia, rehabilitacji, dojazdówdo placówek leczniczych i rehabilitacyjnych, koszty pomocy w czynnościach dniacodziennego, koszty opieki czy specjalnej diety, ponieważ tego rodzaju wydatkisą normalnym następstwem uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem i niepowstałyby, gdyby wypadek nie zaistniał, one więc decydują o zakresie szkody wmajątku powoda, której pokryciu służy wskazana renta. Podzielić należy więcocenę Sądu Okręgowego, że w świetle art. 361 § 1 i art. 444 § 2 k.c. nie sposóbzaliczyć do zwiększonych osobistych potrzeb powódki, pozostających w normalnymzwiązku przyczynowym z wypadkiem komunikacyjnym i pokrywanych w formie renty,wydatków na dalszą rehabilitację czy też zakup leków, które de facto pozostająw związku przyczynowym z pierwotnym schorzeniem powódki. Tego rodzaju wydatki,nie stanowią bowiem elementu składowego majątkowej szkody na osobie, będącejnormalnym, typowym w zwykłym przebiegu zdarzeń, następstwem wypadkukomunikacyjnego w postaci zwiększonych osobistych potrzeb poszkodowanej.Niewątpliwie też K. P. nie przedstawiła żadnych wiarygodnych dowodów, którepotwierdzałyby, że zmniejszyły się jej widoki powodzenia na przyszłość. Godzisię zauważyć warunkiem powstania prawa do renty jest trwały charakteruszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Tymczasem powódka nie wykazała aby naskutek zdarzenia z dnia 6 grudnia 2009 r. doznała ona trwałych uszkodzeń ciała,co znajdowało oparcie w niezakwestionowanych przez skarżącą opiniach biegłychsądowych oraz dokumentacji medycznej. Wobec niewykazania przez powódkęzwiększonych potrzeb związanych z leczeniem niezasadne było również przyznaniepowódce renty z tego tytułu.

 

Odnosząc się z kolei do żądaniaustalenia odpowiedzialności pozwanego za szkody na przyszłość, to zgodzić sięrównież należało z oceną Sądu I instancji, iż powódka nie posiada interesuprawnego w ustaleniu odpowiedzialności pozwanego na przyszłość w rozumieniuart. 189 k.p.c. K. P. nie wykazała bowiem, że ma interes prawny w dochodzeniutakiej ochrony, a interes ten nie może rozumiany jedynie jako zapewnieniemożliwości wystąpienia w przyszłości z kolejnymi roszczeniami przeciwkopozwanemu. Interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywołauprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawniechronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lubprewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Powyższeokreślenie interesu prawnego in extenso znalazło aprobatę w wyroku SA wPoznaniu z dnia 5 kwietnia 2007 r., III AUa 1518/05, LEX nr 257445. Zasada tanie powinna jednak być pojmowana abstrakcyjnie, w celu zawężającejinterpretacji tej przesłanki do wytoczenia powództwa o ustalenie. Orzecznictwoustaliło zasadę, że nie ma interesu prawnego ten, kto może poszukiwać ochronyprawnej w drodze powództwa o zasądzenie świadczeń pieniężnych (np. gdy długstał się już wymagalny). Zasada ta opiera się na założeniach, że - po pierwsze,wydanie wyroku zasądzającego możliwe jest, jeżeli także ustalona zostanielegitymacja czynna powoda, oraz - po drugie, że wyrok tylko ustalającyistnienie stosunku prawnego nie zapewni ostatecznej ochrony prawnej, ponieważnie jest – w przeciwieństwie do wyroków zasądzających – wykonalny na drodzeegzekucji sądowej. Por. m.in. orzeczenie SN z dnia 13 kwietnia 1965 r., II CR266/64, OSP 1966, z. 6-8, poz. 166; wyrok SN z dnia 22 listopada 2002 r., IVCKN 1519/00, LEX nr 78333. Stąd też uznać należało, że jeśli zostaną spełnioneprzesłanki z art. 444 k.c. i art. 445 k.c. warunkujące zasądzenie na rzeczpowódki kolejnych roszczeń, to będzie ona uprawniona do wystąpienia zpowództwem o zapłatę. To oznacza, że obecnie nie ma ona interesu prawnego wustaleniu odpowiedzialności ubezpieczyciela na przyszłość.

 

Natomiast w odniesieniu doodsetek od kwot powyżej wskazanych roszczeń należało częściowo podzielićstanowisko powódki zawarte w jej apelacji i uznać, że słusznie domagała się onawypłaty poszczególnych kwot tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania od datywcześniejszej, niż ustalono to w zaskarżonym wyroku Sądu Okręgowego.

 

Przywołać w tym miejscu należypogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 18 lutego 2011 r. (CSK 243/10,Lex nr 848109), zgodnie z którym wymagalność roszczenia o odszkodowanie(zadośćuczynienie), a tym samym i początkowy termin naliczania odsetek zaopóźnienie w zapłacie kwoty należnej z tego tytułu, może się różnie kształtowaćw zależności od okoliczności sprawy. W świetle tego stanowiska terminem, odktórego należą się odsetki za opóźnienie w zapłacie odszkodowania (jak izadośćuczynienia za krzywdę), może być więc zarówno dzień poprzedzającywyrokowanie o odszkodowaniu, jak i dzień tego wyrokowania. I tak, jeżeli powódżąda od pozwanego zapłaty określonej kwoty tytułem odszkodowania z odsetkamiustawowymi za opóźnienie od danego dnia, poprzedzającego dzień wyrokowania,odsetki te powinny być zasądzone zgodnie z żądaniem pozwu, o ile tylko w tokupostępowania zostanie wykazane, że dochodzona suma rzeczywiście się powodowinależała tytułem zadośćuczynienia od wskazanego przez niego dnia. Jeżeli zaśsąd ustali, że zadośćuczynienie w rozmiarze odpowiadającym sumie dochodzonejprzez powoda należy się dopiero od dnia wyrokowania, odsetki od zasądzonego wtakim przypadku zadośćuczynienia mogą się należeć dopiero od dnia wyrokowania.Aprobując ten pogląd Sąd Apelacyjny wskazuje, że uwzględnia on charakterroszczenia odszkodowawczego jako roszczenia bezterminowego w rozumieniu art.455 k.c., a więc wymagalnego z chwilą wezwania do zapłaty, chyba żeokoliczności sprawy sprzeciwiają się uznaniu, że zasądzona kwota odszkodowaniarzeczywiście należała się powodowi w dacie wezwania. W efekcie usprawiedliwionejest uznanie, że o dacie początkowej świadczenia odsetkowego, przy zasądzeniuzadośćuczynienia decyduje to, na jaka datę ukształtował się stan faktycznybędący podstawą oceny wysokości przedmiotowego świadczenia (zob. też wyrok SąduApelacyjnego w Krakowie z dnia 30 listopada 2012 r., I ACa 1107/12, Lex nr1280322). O ile stan taki został ukształtowany w dacie wezwania do zapłaty, aco za tym idzie – wysokość zadośćuczynienia jest oceniana z odwołaniem się dotych okoliczności faktycznych, to odsetki należą się od daty wezwania dozapłaty. O ile jednak podstawą oceny są także okoliczności faktyczne, któremiały miejsce pomiędzy datą wezwania do zapłaty a datą wyrokowania, to odsetkinależą się do daty ustalenia wysokości zadośćuczynienia przez Sąd.

 

W niniejszej sprawie powódkazgłosiła szkodę pozwanemu w dniu 29 października 2010 r. Stąd też przyjmując,że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniachobowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim BiurzeUbezpieczeń Komunikacyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 392 zezm.) Zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni, licząc od dniazłożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie, apozwany nie przedłużył terminu trwania postępowania likwidacyjnego, w takimwypadku pozostawał w zwłoce z wypłatą świadczenia od dnia 30 listopada 2010 r.W tej dacie możliwa była ocena rozmiarów krzywdy powódki (ponad kwotę 60.000zł) ponieważ pozwany dysponował wystarczającą dokumentacją lekarską i mógłocenić zakres obrażeń i związanych z nimi cierpień powódki, a także wysokośćniezbędnych wydatków na leczenie. Należy podkreślić, że pozwany w zasadzie niepowoływał się na konieczność prowadzenia drobiazgowego i trudnego postępowaniawyjaśniającego. Natomiast w apelacji w wskazał, że ocena procentowegouszczerbku na zdrowiu dokonana przez biegłych sądowych (32%) była zbliżona doorzeczenia (...).

 

Wbrew zarzutom powódki SądOkręgowy nie dopuścił się również naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.§ 2 ust. 2 w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszeniaprzez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzęduustalając koszty zastępstwa procesowego pełnomocnika powódki w stawceminimalnej.

 

Według art. 98 § 3 w zw. z art.99 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokatazalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone wodrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe orazkoszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Zgodnie zaś z art.109 § 2 zd. 2 k.p.c. przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronęreprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, sąd bierze pod uwagęniezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego wsprawie, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się dojej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

 

Stawki opłat za czynnościadwokata, o których mowa w art. 98 § 3 k.p.c. określa rozporządzenie MinistraSprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackieoraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnejudzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 - cyt. dalej jako„rozporządzenie”). Według § 2 rozporządzenia podstawę zasądzenia opłaty,stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5 rozporządzenia, przy czymopłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna aniprzekraczać wartości przedmiotu sprawy. Paragraf 2 rozporządzenia, który wistocie stanowi powtórzenie zd. 2 art. 109 § 2 k.p.c. wskazuje nadto, że sądzasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, bierzepod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkładpracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

 

W świetle powyższego nie ulegawątpliwości, że podstawę zasądzenia opłaty stanowią stawki minimalne określonew rozporządzeniu. Przepisy dają jednak sądowi „możność” podwyższeniaprzedmiotowej opłaty, a jednocześnie określają jej maksymalną wysokość oraz kryteria,którymi sąd powinien się kierować. Zasadą jest zatem, że sąd zasądza opłatęwedług stawki minimalnej, natomiast jeżeli przemawia za tym niezbędny nakładpracy pełnomocnika, charakter sprawy oraz jego wkład w przyczynienie się do jejwyjaśnienia i rozstrzygnięcia, wówczas sąd może zasądzić opłatę wyższą, któranie może jednak przewyższyć sześciokrotnej stawki minimalnej ani wartościprzedmiotu sprawy.

 

Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że wniniejszej sprawie brak było podstaw do zasądzenia opłaty za czynności adwokataw postępowaniu przed tym sądem w wysokości przewyższającej stawkę minimalną.Nie przemawiał za tym nakład pracy pełnomocnika strony powodowej, ani teżstopień skomplikowania sprawy. Wprawdzie proces trwał od 2012 r., jednakżepostępowanie dowodowe sprowadzało się głównie do dowodów z dokumentówwskazanych przez powódkę (dokumentacja z leczenia) oraz dowodów z opiniibiegłych sądowych. W ocenie Sądu Apelacyjnego pełnomocnik powódki żądajączasądzenia trzykrotnej stawki zastępstwa procesowego nie wskazał na istnienieżadnej z przesłanek uzasadniających podwyższenie wynagrodzenia adwokackiego, azatem winno było być ono przyznane w stawce minimalnej, która w myśl § 6 pkt 7wynosi 7.200 zł. Uwzględnianie równowartości stawki minimalnej jako zasadypowinno bowiem występować wówczas, gdy postępowanie poprzedzające wydaniewyroku nie wymagało nakładu pracy pełnomocnika większego, niż typowy dla tegorodzaju spraw. Tego rodzaju okoliczności Sąd Odwoławczy nie dopatrzył się.

 

Zmiana wyroku w zakresiewysokości należnego zadośćuczynienia i odszkodowania zobligowała Sąd Apelacyjnydo zmiany orzeczenia także w zakresie kosztów procesu za pierwszą instancję.Mając na uwadze wielkość uwzględnionego powództwa (23,21% - 76,79%) oraz kosztywyłożone przez obie strony, na podstawie art. 100 k.p.c. oraz § 6 pkt. 7rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawieopłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztówpomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013., poz. 461 ze zm.) oraz § 6pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. wsprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwakosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2013,poz. 490 ze zm.) zasądzeniu na rzecz pozwanego podlegała kwota 3.899,45 złtytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt. I ppkt 2 wyroku).

 

O brakujących kosztach sądowychpostanowiono na zasadzie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. okosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jednocześnie Sąd Apelacyjny odstąpił odobciążenia powódki brakującymi kosztami sądowymi z uwagi jej trudną sytuacjęmajątkową (art. 113 ust. 4 w/w ustawy).

 

Z przedstawionych względów SądApelacyjny, na mocy art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c. orzekł, jak wpunktach I i II sentencji.

 

Mając na względzie wynikpostępowania apelacyjnego, koszty postępowania apelacyjnego zostały rozliczonestosunkowo do wyniku sporu – art. 100 zd. 1 k.p.c. (7,6% - 92,4%). Również wtym postępowaniu Sąd odstąpił od obciążenia powódki brakującymi kosztamisądowymi (art. 113 ust. 4 w/w ustawy).







prowadzenie spraw o odszkodowanie i zadośćuczynienie adwokat Białystok


cennik spraw cywilnych o zadośćuczynienie kancelaria adwokacka


pomoc prawna w sprawach odszkodowawczych


porady prawne - radca prawny Białystok


data publikacji: 2016-06-28 16:04:40

Zobacz także:
Postępowanie przeciwko biurom turystycznym, z uwagi na zmarnowany urlop
odpowiedzialność ubezpieczyciela za śmierć osoby najbliższej.
Odszkodowanie z tytułu wypadku drogowego, udział adwokata w postępowaniu sądowym
Firma ubezpieczeniowa nie zapłaci za paliwo do auta zastępczego
Niesłuszne aresztowanie - odszkodowanie
Określenie wysokości zadośćuczynienia i odszkodowania za doznaną krzywdę.
Odszkodowanie i zadośćuczynienie za zakażenie szpitalne. Wyrok sądowy.
Odszkodowanie na bezumowne korzystanie z lokalu.
Odszkodowanie i zadośćuczynienie za szkodę na osobie.
Zadośćuczynienie za krzywdę - uzasadnienie wyroku.
Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią najbliższego członka rodziny
Zadośćuczynienie za szkodę powstałą w wyniku zakażenia szpitalnego.
Odszkodowanie od byłego męża za szkodę niemajątkową - przestępstwo znęcania się.
Zadośćuczynienie i doszkodowanie z tytułu wypadku na oblodzonym chodniku.
Odszkodowanie i zadośćuczynienie od byłego małżonka za znęcanie się.
Odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy. Uszczerbek na zdrowiu.
Ochrona dóbr osobistych - publikacje prasowe.
Wyrok karny w sprawie o mobbing.
Wyrok karny - wysokość zadośćuczynienia.
Zadośćuczynienie za śmierć siostry - dobra osobiste.
Zadośćuczynienie za śmierć córki - dobra osobiste.
Powództwo o zadośćuczynienie - zakażenie szpitalne.
Zadośćuczynienie za śmierć rodzica - dobra osobiste.
Pozew o odszkodowanie przeciwko Skarbowi Państwa
Wyrok w sprawie o zadośćuczynienie i odszkodowanie, rentę wyrównawczą.
Odszkodowanie za naruszenie dóbr osobistych w zakładzie karnym.
Podwyższenie zadośćuczynienia za śmierć wnuczki.
Powództwo o odszkodowanie za wypowiedzenie umowy o pracę.
Powództwo o odszkodowanie od pracodawcy
Powództwo o zadośćuczynienie od Skarbu Państwa
Wyrok w sprawie o naruszenie dóbr osobistych.
Powództwo o zadośćuczynienie i rentę wyrównawczą.
Zakaz prowadzenia pojazdów - wyrok za kierowanie pod wpływem alkoholu
Prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu w warunkach recydywy
Przywłaszczenie powierzonego mienia.
Postanowienie w sprawie o zasiedzenie
Stosowanie środka zabezpieczającego w stosunku do osoby niemogącej ponosić odpowiedzialności karnej
Udzielenie przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności
Postanowienie w przedmiocie rozpoznania prośby o ułaskawienie
Ocena konstytucyjności ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym
Wyrok w sprawie karnej - wypadek drogowy ze skutkiem śmiertelnym.
Wyrok w sprawie o wady dzieła - powództwo częściowe.
Zabezpieczenie roszczenia w toku procesu.
Wyrok w sprawie o zachowek - oddalenie powództwa.
Wyrok w sprawie o zachowek - oddalenie powództwa.
Naprawienie szkody w procesie karnym - utracone korzyści.
Odwołanie od decyzji o wyokości emerytury rolniczej.
Udzielenie przybicia sprzedaży nieruchomości.
Postanowienie w przedmiocie dalszego stosowania środka zabezpieczajacego.
Zadatek - umowa sprzedaży nieruchomości.
Powództwo o zadośćuczynienie za błąd lekarski.
Odszkodowanie za śmierć członka rodziny.
Zadośćuczynienie za skutki wypadku.
Przekroczenie prędkości, zdjecie z fotradaru - niewskazanie sprawcy.
Powództwo o przywrócenie posiadania - wyrok w sprawie.
Zabezpieczenie roszczenia alimentacyjnego, postanowienie Sądu odwoławczego
Powództwo o zapłatę z tytułu niespłaconego kredytu.
Powództwo o zapłatę z tytułu składki OC
Powództwo o odszkodowanie i zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych.
Wyrok w sprawie karnej - posiadanie papierosów bez akcyzy.
Odwołanie od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Wniosek o zmianę postanowienia spadkowego.
Postanowienie w sprawie podziału majątku wspólnego.
Sprawa o przyznanie opiekunowi wynagrodzenia za opiekę nad całkowicie ubezwłasnowolnioną.
Powództwo o zapłatę z tytułu umowy zlecenia.
Postanowienie w sprawie wniosku o udzielenie przerwy w karze.
Postanowienie w sprawie o podział majątku.
Odszkdowanie za służebność przesyłu urządzeń telekomunikacyjnych.
Sprawa o wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia - sucess fee
Założenie projektu nowej ustawy o komornikach.
Przedawnienie roszczeń z umowy pożyczki, zarzuty sądowe.
Wyrok w sprawie karnej o rozbój.
Postanowienie w sprawie o zabezpieczenie alimentów.
Zażalenie na postanowienie w przedmocie przybicia właności nieruchomości.
Zażalenie na postanowienie o kosztach w sprawie karnej.
Sprawa o stalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztu.
Uniewinnienie od zarzutu pobicia.
Postanowienie umarzające sprawę o zapłatę.
Umorzenie postępowania karnego o przywłaszczenie z uwagi na znikomą szkodliwość społeczną czynu.
Oddalenie wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie.
Tymczasowe aresztowanie w postępowaniu karnym.
Wyrok w sprawie o skapitalizowaną rentę.
Wyrok karny - utrzymanie skazania.
Przywłaszczenie mienia - wyrok skazujący.
Skarga na czynność komornika - opłata za odnalezienie majątku.
Postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia alimentów.
Wady wykonanwcze w umowie o roboty budowlane, wyrok cwyilny.
Postanowienie w sprawie podziału majątku wspólnego.